Rechtsbinnen van de VVD geeft nooit op

Met het vertrek van Kamerlid Hans van Baalen naar Brussel verliest VVD-fractie een rechts-conservatief geluid.

Tegen de ruit van restaurant Palembang in Den Haag hangt een brief uit 2006 met het beeldmerk van de Tweede Kamer.

‘Afgelopen 10 mei waren mijn vrouw Ineke en ik voor het eerst bij u te gast. Wat een openbaring! Wat heeft u toch een prettig huiselijk restaurant en hoe fantastisch en fris smaken uw Indonesische gerechten. (...) Het viel ons op dat de gulle maaltijd ons geheel niet zwaar op de maag lag. (...) Wij voelden ons na afloop zelfs energieker dan bij binnenkomst. (...)’

Was getekend, in zwierige letters en ‘met gevoelens van de meeste hoogachting’, Hans van Baalen. Vier dagen later werd zijn zoon Robert geboren.

De liberaal die na 4 juni de Tweede Kamer verruilt voor het europarlement, schuwt het grote gebaar niet. Zie hoe hij, met wijde armgebaren, zich liet fotograferen voor de VVD-verkiezingskrant.

Haringkar
De Haagse middenstand gaat hem missen. Zoals gildeslager Van der Helm, waar hij op de foto ging om de worsten aan te prijzen. En de haringkar aan het Binnenhof, waar hij de media optrommelde toen de Partij voor de Dieren wilde dat het Kamerrestaurant geen haring meer serveerde: ‘Het moet niet gekker worden!’

Voor de foto bij dit verhaal poseert hij er graag opnieuw. Hij gaat immers naar Europa om Nederlander te blijven en wat is er ‘Hollandser’ dan haring? ‘Ik ga in Brussel werken aan een Europese haringkraamrichtlijn’, grapt hij tegen de uitbaters. ‘En ik kom terug. Ik heb een retourtje, maar de datum van de terugreis staat nog open.’

CV
1960 - 17 juni: geboren te Rotterdam
1979 - 1988: studie rechten, Leiden
1988 - 1999: werkzaam bij Deloitte & Touche
1999 - 2002: lid Tweede Kamer
2003 - 2009: juni lid Tweede Kamer
2009: Lijsttrekker Europees Parlement
Vanaf najaar tevens voorzitter Liberale Internationale

Hans van Baalen is gehuwd met Ineke Sybesma, directeur van het Fonds Slachtofferhulp, en vader van Robert (3).
]]>

Van Baalen is volgens vriend en vijand veel te ambitieus om altijd in Brussel te blijven. Op de voorgrond treden deed hij al als kleuter. ‘Hans nam in zijn groepje altijd de leiding’, zegt ‘juf’ Roszbach, de kleuterleidster bij wie hij midden jaren zestig op De Blokhut in Krimpen aan de IJssel zat.

‘Er zijn kinderen van wie je later denkt: wie was jij ook weer? Hans niet. Hij was niet extra druk zodat ik veel moest verbieden, maar ook niet zo rustig dat hij niet opviel.’

Druk leven
Laatst ging ze naar een bijeenkomst waar Van Baalen sprak. ‘Hij wilde na afloop met zijn juf op de foto en heeft me een brief gestuurd met al zijn diploma’s. Dit is er van het jongetje geworden. Als ik hem op tv zie, dan denk ik: wat een druk leven! Tsjongejonge, ben je wel eens thuis?’

Als vrijgezel in de jaren negentig in elk geval niet. Overdag werkte Van Baalen als consultant bij adviesbureau Deloitte, ’s avonds was hij actief voor de liberalen. ‘Hij had iets studentikoos met zijn gouden brilletje en wapentjesdas. Een echte VVD’er, geen slapjanus’, vertelt Erik de Boer, destijds zijn baas. ‘Hans is een kleurrijk figuur die er alles aan doet serieus over te komen. Hij kleedt zich deftig, maar haat Wichtigmacherei. Die term gebruikte hij steeds.’

Hij kon volgens De Boer geweldige imitaties ten beste geven van Willem-Alexander. ‘Daar leek hij wel op, toen hij meer haar op zijn voorhoofd had. Hij verzon een nieuwe markt voor public affairs-consultants: de royal affairs.’

Politieke brandhaarden
Maar vooral het buitenland genoot zijn interesse. Begin jaren negentig was de Berlijnse Muur net gevallen, Hongkong kwam los van Groot-Brittannië, Zuid-Afrika ontdeed zich van de apartheid. ‘Hans was met al die politieke brandhaarden bezig. Hij zocht contact met liberale zusterpartijen in Oost-Europa’, zegt Kees Hoving. Hij was destijds als vrijwilliger assistent-internationaal secretaris bij de VVD onder Van Baalen, nu is hij directielid van Royal Bank of Scotland in Nederland. ‘’s Avonds gingen we een hapje eten en smeedden we plannen om de VVD internationaal op de kaart te zetten. Hans had goede contacten met liberale ministers en presidenten. Hij vertoeft graag met de groten der aarde. Samen op de foto, handen schudden.’

De VVD wist die inzet op waarde te schatten. Begin 1998 werd Van Baalen campagneleider en kandidaat-Kamerlid. Maar toen kwam er een kink in de kabel. In de pers doken verhalen op over vermeende rechts-extremistische en racistische denkbeelden tijdens zijn tiener- en studentenjaren.

‘Hij moest opstappen om de schade voor de partij te beperken. Diep ongelukkig was hij, maar hij besefte dat het onvermijdelijk was’, zegt Hans Dijkstal, partijgenoot en destijds vicepremier.

Studievrienden reageren nog altijd verontwaardigd. ‘Racistische opvattingen? Onzin! Politieke tegenstanders hebben bewust zulke verhalen in de wereld gebracht’, meent psycholoog Maaikel Klein Klouwenberg, huis- en jaarclubgenoot bij studentencorps Minerva in Leiden. ‘Hans nam Afrikaanse studenten op sleeptouw, hij heeft vrienden van allerlei ras, overtuiging en seksuele voorkeur.’

‘Hans werd beschadigd in de media, hij moest zich verdedigen. Maar hij geeft nooit op. Als hij dat had gedaan, ging hij nu niet naar Brussel’, zegt ook Natalie Kool, een studievriendin uit Leiden.

Rechtsbinnen
De VVD vroeg drie leden van de Raad van State onderzoek te doen. Ze pleitten hem vrij. Hij kon in 1999 alsnog de Kamer in, onder fractieleider Dijkstal. Van Baalen behoorde tot, wat Dijkstal noemt, de rechts-conservatieve vleugel, met de latere minister Henk Kamp en de huidige PVV-leider Geert Wilders. In 2002, toen Nederland ‘bevangen was door de gekte rond Fortuyn’, eiste met name Wilders fermere taal van Dijkstal over immigratie en integratie. Dijkstal, die weigerde: ‘Hans was minder uitgesproken.’ Van Baalen noemde zichzelf ‘de rechtsbinnen van de VVD’ en Wilders de ‘rechtsbuiten’.

Na het vertrek van Wilders uit de VVD deed Van Baalen verwoede pogingen Rita Verdonk voor de partij te behouden. Ook al had hij volgens Dijkstal – inmiddels zelf van het politieke toneel verdwenen – moeite met haar ‘strapatsen’. ‘In elk geval koos Hans er niet voor mét haar uit de fractie te stappen. Hij is zeer loyaal aan de VVD.’ Dat wil niet zeggen dat de hele fractie het even goed met hem kan vinden. ‘Mensen in de linkervleugel vinden hem niet zozeer te rechts, maar soms wel wat hard en zakelijk’, zegt Eric Trinthamer, jarenlang persoonlijk medewerker van Van Baalen. ‘Hij heeft minder met thema’s als milieu en zorg. Dat moet wel geregeld, maar door anderen. Emoties hebben voor hem geen plaats in de politiek.’

Dat hij nu naar Brussel vertrekt, is ‘een verlies voor de rechterflank’, zegt John Manheim, actief VVD-lid en voorzitter van het CIDI (Centrum Informatie en Documentatie Israël). ‘Van Baalen is, zeker na het vertrek van Henk Kamp, nog een van de weinige herkenbare VVD’ers op de rechtervleugel.’

Reizend door Israël leerde Manheim hem kennen als een ‘plezierige, open gast’ met puntige analyses en heldere standpunten. En passant won Van Baalen stemmen onder Joodse Nederlanders. ‘Op zeker moment was de VVD in Israël de grootste Nederlandse partij.’

SP-Kamerlid Harry van Bommel begrijpt dat al te goed: ‘Van Baalen is een blinde volgeling van Israël. Hij was woedend toen enkele Kamerleden tijdens een reis naar Israël en Palestina ook met Hamas spraken. Hans sms’te naar het persbureau ANP, daarna had de delegatie de hele Nederlandse pers aan de lijn.’

Favoriete vijand
Soms trokken de tegenpolen Van Baalen en Van Bommel (‘hij noemt mij z’n favoriete vijand’) samen op. Ze dienden moties in over mensenrechten in China. Het maakte Van Baalen populair in Taiwan, dat door China wordt beschouwd als een rebelse regio. Hij hield er twee fraaie onderscheiding aan over, de Orde van Genadige Wolken en de Briljanten Ster.

‘Hans maakte zich sterk voor de democratisering van Aziatische landen’, zegt de liberale Taiwanese parlementariër Bi-khim Hsiao. Ze juicht het toe dat hij naar Brussel gaat. ‘Goed voor hem en voor het europarlement.’ Van Baalen weet ook: ‘Het parlement heeft elders meer aanzien dan in Europa.’

Toch kan dat niet de reden zijn waarom hij afscheid neemt van het Binnenhof, waar hij als VVD-buitenlandwoordvoerder en voorzitter van de Kamercommissie voor Defensie een prominente rol speelt. Volgens SP-collega Van Bommel is het berekening: ‘De VVD krijgt bij verkiezingen de komende jaren flinke tikken. Dan zit Hans veilig en wel in Brussel. Daarna? Het zal niet de eerste keer zijn dat een ministerschap wacht. Zie Peijs en Eurlings bij het CDA.’

Van Baalen ontkent het niet – hij is ‘na Brussel beschikbaar voor een kabinetspost’, al gaat hij ‘niet wanhopig naast de telefoon zitten’.

Rondreizend circus
Resteert de vraag of Van Baalen op eigen initiatief naar Brussel gaat, of een duwtje in de rug nodig had van partijvoorzitter Ivo Opstelten. Hij noemde het europarlement een ‘rondreizend circus’ en een ‘ruimteschip’ dat drie weken in Brussel staat en een week in Straatsburg.

Maar Van Baalen gaat naar eigen zeggen niet à contrecoeur weg. ‘Het is geen post om een pensionado of een stagiaire heen te sturen’, zegt Van Baalen. ‘Het Europees Parlement is hartstikke noodzakelijk en ik kan nú nummer 1 worden.’

Hans van Baalen (Martijn Beekman) Beeld
Hans van Baalen (Martijn Beekman)
Meer over