Rechts maakt mogelijk wat links zo graag wilde

Het meest rechtse parlement ooit lijkt de wens waarvoor D66 al 36 jaar strijdt, te zullen vervullen. Er komt een gekozen burgemeester....

De linkse partijen die wel voelden voor de gekozen burgemeester zijn verschrompeld uit de verkiezingen gekomen. Ze vormen in de nieuwe Tweede Kamer een kleiner blok dan ooit. De kans op zo'n 'burgemeester van het volk' leek voorgoed verkeken. Maar juist de partijen die gruwden van dergelijke bestuurlijke nieuwlichterij, CDA en VVD, lijken het fenomeen nu te gaan realiseren.

De Rotterdamse burgemeester Opstelten (VVD) herinnerde er donderdag in de Volkskrant aan dat het eigenlijk een fluitje van een cent is. Want zonder dat iemand er acht op sloeg, ging het parlement het afgelopen jaar al akkoord met een grondwetswijziging om de gekozen burgemeester mogelijk te maken.

De Grondwet laat zich echter niet zo maar wijzigen. Daar moet eerst de bevolking nog een keer voor worden geraadpleegd. Dat betekent wachten op de eerstvolgende verkiezingen voor de Tweede Kamer. Vervolgens moeten Eerste en Tweede Kamer opnieuw met de grondwetswijziging instemmen, maar dan met tweederde meerderheden.

Dat was precies de reden waarom alle media vorig jaar verzuimden te melden dat de Tweede Kamer op 19 juni voor de grondwetswijziging had gestemd. De VVD verloochende zichzelf en hielp het voorstel aan een meerderheid. De Eerste Kamer ging er vervolgens op 22 januari van dit jaar mee akkoord. In de senaat was het zelfs een hamerstuk. CDA, ChristenUnie en SGP lieten wel een aantekening maken dat zij tegen waren. Weer heerste mediastilte.

Niemand nam de instemming van beide Kamers namelijk serieus. De VVD had slechts voor gestemd om het paarse kabinet te redden. De liberalen wilden helemaal geen gekozen burgemeester. Maar zij konden zich met de beste wil van de wereld niet voorstellen dat er in een volgende Tweede Kamer de vereiste tweederde meerderheid voor zou zijn. Dus gunden zij hun regeringspartners PvdA en vooral D66 deze fopspeen wel.

De VVD had veel goed te maken. Tijdens het eerste paarse kabinet had het parlement ingestemd met een grondwetswijziging om het correctief referendum mogelijk te maken. Daarmee kunnen kiezers nieuwe wetten en verordeningen ongedaan maken, waarmee zij het oneens zijn. Het was het eerste succesje van D66 op bestuurlijk gebied.

Tijdens het tweede paarse kabinet moest deze grondwetswijziging bekrachtigd worden. In de Tweede Kamer hielp de VVD de grondwetswijziging contre coeur aan een tweederde meerderheid. Maar in de Eerste Kamer sneuvelde het voorstel in mei 1999 tegen alle verwachtingen in. Het roemruchte 'teugen' van één liberale senator, Hans Wiegel, draaide de grondwetswijziging de nek om, en bijna ook het kabinet.

Na de Nacht van Wiegel volgde op 15 mei jongstleden de Dag van Fortuyn. Die toverde CDA en VVD, de grote tegenstanders van de gekozen burgemeester, om tot voorstanders. Het meest rechtse parlement dat Nederland ooit kende, lijkt een wens te gaan vervullen waarvoor D66 al 36 jaar tevergeefs strijdt.

'Eerst zien, dan geloven', zegt D66-fractievoorzitter Thom de Graaf in zijn eerste reactie sinds vorige week de doorbraak gestalte kreeg.

'Kennelijk gunnen ze het de LPF wel. Ik weet niet wat voor soort gekozen burgemeester eruit komt. Door de bevolking? Door de gemeenteraad? Alleen in de grote steden? Maar als het lukt, zou ik er blij mee zijn.'

Meer over