Nieuws

Rechter: overheid hoeft de pil (en andere anticonceptiemiddelen) niet gratis te maken

De overheid is niet verplicht anticonceptie te vergoeden. Anticonceptiemiddelen zijn in Nederland goed toegankelijk en het is geen discriminatie dat vrouwen boven de 21 er zelf voor moeten betalen.

Studenten in Leiden nemen een kijkje in de anticonceptie camper tijdens de introductieweek voor studenten. Beeld Bart Maat / ANP
Studenten in Leiden nemen een kijkje in de anticonceptie camper tijdens de introductieweek voor studenten.Beeld Bart Maat / ANP

Dat heeft de rechtbank in Den Haag woensdag bepaald. ‘Vrouwen in Nederland kunnen beschikken over een ruime selectie van anticonceptiemiddelen, die vrij verkrijgbaar zijn en die niet heel veel kosten’, aldus de rechter.

De rechtszaak tegen de staat was aangespannen door vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann, burgerbeweging DeGoedeZaak en ruim 7.300 mede-eisers. Zij vinden het ‘principieel onjuist’ dat vrouwen meestal opdraaien voor de kosten van anticonceptie, zoals de pil, hormoonspiraal of implantaat.

Dat is discriminerend en onrechtvaardig, vinden de eisers. ‘Anticonceptie is niet alleen van belang voor vrouwen, maar ook voor mannen en zelfs voor de hele maatschappij’, betoogden de advocaten tijdens de rechtszitting in juli.

De rechter stelt dat vrouwen geen toestemming van anderen nodig hebben om anticonceptiemiddelen aan te schaffen. Zij kunnen dus net als mannen ‘hun seksuele en reproductieve rechten’ uitoefenen, zodat er ook geen sprake is van discriminatie.

Onderzoek

Tevens kunnen mannen meebetalen aan de pil en andere anticonceptiemiddelen. Uit een onderzoek van kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers uit 2020 blijkt dat driekwart van de jongvolwassenen (18-30 jaar) vindt dat mannen en vrouwen beide ‘even verantwoordelijk’ zijn voor anticonceptie. Maar in de praktijk betaalt slechts eenderde van de mannen (mee) aan het voorkomen van zwangerschap.

De rechtbank erkent dat niet in elke relatie sprake is van volstrekte gelijkwaardigheid tussen man en vrouw. Maar dat komt niet ‘doordat de staat anticonceptiemiddelen niet gratis ter beschikking stelt’.

De rechter noemt de vergoeding van kosten wel denkbaar. ‘Het is alleen niet aan de rechtbank, maar aan de wetgever om die andere keuze te maken’, aldus de rechtbank.

GroenLinks kondigde woensdag aan dat binnenkort te willen regelen. Bij de behandeling van de begroting voor Volksgezondheid zal GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet een voorstel indienen om anticonceptie voor 18-plussers via een subsidieregeling gratis te maken. Dan zou de anticonceptie per 1 januari al gratis kunnen worden.

De partij denkt dat hier een meerderheid voor is in de Tweede Kamer. Bij een eerdere, vergelijkbare motie waren alleen VVD, CDA, PVV en SGP tegen. Deze partijen hebben samen geen meerderheid.

Zorgverzekering

Anticonceptie zat jarenlang in het basispakket van zorgverzekeringen, maar werd daar in 2011 uit gehaald omdat er geen medische noodzaak voor zou bestaan. Meisjes onder de 18 jaar krijgen de pil momenteel wel vergoed uit de basisverzekering.

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil anticonceptie graag terug te hebben in het basispakket. Maar het basispakket voor volgend jaar is al vastgesteld. Het demissionaire kabinet vindt zo’n inhoudelijke wijziging een zaak voor het volgende kabinet. Voormalig minister voor Medische Zorg Tamara van Ark becijferde eerder dat de terugkeer van de pil in het basispakket tussen 25 en 60 miljoen euro kost.

Bureau Clara Wichmann, dat teleurgesteld reageerde op de rechterlijke uitspraak, vindt dat anticonceptie ‘geen politieke speelbal’ mag zijn. Daarom stapte de vrouwenrechtenorganisatie naar de rechter in een poging ‘een doorbraak à la Urgenda’ te forceren. Urgenda won in 2015 de ‘klimaatzaak’ tegen de staat, waardoor de overheid verplicht was meer maatregelen tegen de uitstoot van broeikasgassen te nemen.

Tijdens de rechtszitting in juli verwezen de eisers naar internationale verdragen en naar artikel 1 van de grondwet, die discriminatie op basis van onder meer geslacht verbiedt. Ze vinden dat de overheid ‘onrechtmatig handelt’ door vrouwen verantwoordelijk te maken voor de kosten van anticonceptie.

Zelfbeschikkingsrecht

Dat tast ook het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen aan. Want uit onderzoek blijkt dat een klein deel van de vrouwen (2 tot 8 procent) er wel eens overweegt af te zien of daadwerkelijk afziet van anticonceptiemiddelen wegens de kosten.

Bij vrouwen met een lage opleiding en laag inkomen ligt dat percentage hoger. Daarom is het volgens Clara Wichmann vooral voor vrouwen met weinig of geen inkomen van wezenlijk belang om over gratis anticonceptiemiddelen te kunnen beschikken om een ongewenste zwangerschap te voorkomen.

Tijdens de rechtszaak betoogde de landsadvocaat dat het vergoeden van anticonceptie ‘bij uitstek een politieke kwestie is’ waarover de rechter niet zou moeten beslissen. De beschikbaarheid van anticonceptie is volgens de overheid zeker belangrijk voor de gelijkheid tussen man en vrouw. ‘Maar de kosten zijn dusdanig laag dat ze door de burger zelf kunnen worden gedragen’, aldus de landsadvocaat.

Gemiddeld kost de anticonceptiepil 13,95 euro per kwartaal, becijferde de advocaat. Een spiraal, die tot vijf jaar werkzaam is, kost tussen de 49 euro en 160 euro. Bovendien kunnen mannen en vrouwen beslissen samen de kosten te dragen, aldus de landsadvocaat.

Meer over