Recht door zee, recht voor zijn raap

Ondanks een uitstapje naar de BVD, was Nico Buis volbloed zeeman, zowel als bevelhebber bij de Koninklijke Marine als organisator van Sail Amsterdam. Hij werd 77 jaar.

Peter de Waard

Als bevelhebber van de marine vond Nico Buis het verschrikkelijk dat hij niet mocht bepalen hoe zijn personeel zich uitdoste. 'Er zijn mensen die lopen met een neusring en die hebben haar tot op hun kont, en daar mag ik dan niks van zeggen. Op een reis naar Indonesië, met een deel van het Nederlandse bedrijfsleven aan boord, kunnen we toch niet met dit soort Nederlanders aankomen? Na vijven mogen 'die lui' wel een ring door hun neus steken. Het kan me niet schelen wat ze dan doen.'

Nico Buis maakte van zijn hart geen moordkuil. Hij zei wat hem wel en niet beviel. De huidige commandant Zeestrijdkrachten luitenant-generaal Rob Verkerk omschreef hem op de uitvaart als 'recht door zee, recht voor zijn raap'.

Avonturiersbloed

Ondanks deze directheid werd hij viceadmiraal bij de marine, hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD), bestuursvoorzitter van sleper en berger Smit Internationale, voorzitter van de Stichting Sail en president van de Oorlogsgravenstichting. Nico Buis overleed 23 augustus op 77-jarige leeftijd na een kort ziekbed.

Hij werd geboren met avonturiersbloed. Buis was de zoon van een Scheveningse machinist op de koopvaardij. Op 13-jarige leeftijd ging hij al een keer met zijn vader mee op een tanker door de Ierse Zee. Hij werd enorm zeeziek. Na een driejarige hbs-opleiding gaf hij zijn ouders niettemin te kennen naar de Zeevaartschool te willen.

Zijn vader vond dat hij het vak beter kon leren bij de marine. 'En wat je vader zei, deed je ook', zei hij. Tussen 1959-1962 volgde hij de opleiding aan de KIM in Den Helder. Meer dan twintig jaar lang voer hij op oorlogsbodems. Meestal zat hij op onderzeeboten. Hij was onder meer commandant van de Hr. Ms. Zwaardvis en Hr. Ms. Tijgerhaai. 'Als je claustrofobisch bent, is het een ramp. Sommige mensen worden echt helemaal gek.' Hij schaduwde en bespioneerde in de Koude Oorlog veelvuldig Sovjetschepen, waarbij hij bij een van hen een geheim luik had ontdekt. 'Het luik van Buis', werd dat genoemd.

Nico Buis (links) als president van Smit International naast Frans van Seumeren, tijdens een nieuwsconferentie op 27 juli 2001 Beeld anp
Nico Buis (links) als president van Smit International naast Frans van Seumeren, tijdens een nieuwsconferentie op 27 juli 2001Beeld anp

Loyaliteit

Na zijn tijd onder water voerde Buis het bevel over het fregat Bloys van Treslong en werd hij chef-staf van het eskader. Vanaf 1982 had hij diverse staffuncties in Den Haag, totdat hij in 1992 opperbevelhebber werd van de Koninklijke Marine. In deze tijd, kort na het einde van de Koude Oorlog, werd Buis geconfronteerd met het innen van het zogeheten 'vredesdividend'. Dat betekende grote bezuinigingen, waartegen hij heftig ageerde. Hij stond voor de marine. Hij schuwde actie niet, zoals in Bosnië, waar zijn mariniers in actie kwamen. 'Wij hebben werk te doen op deze bol. Wij zijn er niet alleen om te paraderen. Wij zijn er niet alleen om een beetje van A naar B te varen.' Hij eiste van zijn mannen absolute loyaliteit: 'Als ik jullie opensnij, moet er blauw bloed uit vloeien.'

Nadat hij in 1995 was gepensioneerd, werd hij baas van de BVD. Al na anderhalf jaar stapte hij over naar Smit Internationale, een der grootste maritieme dienstverleners ter wereld. Hij kon als voorzitter van de raad van bestuur hier de zee weer ruiken. Hoogtepunt was de berging van de gezonken Russische nucleaire onderzeeboot Koersk in 2001.

'De Russen waren zeer wantrouwend. Ze zeiden: 'jullie zijn geldduivels'. Het zou één groot complot van het Kremlin zijn!', zei hij. Ook de aandeelhouders van Smit deden moeilijk, omdat zij ontevreden waren over het dividend en de gemiste kans om sleepgigant Wijsmuller over te nemen. In 2010 werd Smit uiteindelijk zelf door Boskalis opgekocht. In dat jaar en in 2005 was Buis de organisator van Sail Amsterdam.

Meer over