Reanimatie onderwijs hard nodig

CDA, PvdA en ChristenUnie willen samen gaan regeren. De Volkskrant inventariseert de maatschappelijke problemen. Wat verlangen de vakmensen van het nieuwe kabinet?...

Yvonne Doorduyn

Het gaat niet goed met het onderwijs in Nederland. Jaarlijks stoppen 57 duizend jongeren met hun opleiding zonder een diploma te halen. De kwaliteit van docenten holt achteruit. Als er niets verandert, heeft in 2010 maar liefst 10 procent van de kinderen geen leraar voor de klas.

De Raad voor Werk en Inkomen, het Innovatieplatform en de HBO-raad vragen zich hardop af of Nederland zijn huidige welvaartsniveau kan vasthouden, als er niet meer mensen hoger worden opgeleid. ‘Het is een puinhoop in het onderwijs, van hoog tot laag’, oordeelt Ko Traas van de vereniging Vrienden van het Gymnasium.

Wat is het grootste probleem?

Onderwijzers van basisschool tot universiteit geven hetzelfde antwoord: het niveau, de kwaliteit van het onderwijs loopt terug, en snel. ‘Hbo is mbo geworden’, zegt Presley Bergen, hbo-docent Nederlands en bedrijfscommunicatie. ‘We leveren uitstekende baliemedewerkers af, maar geen managers.’ De havo-examens van vroeger worden nu op het vwo gemaakt, zegt Bergen. ‘Een havist kan het havo-eindexamen van tien jaar geleden niet maken.’

Het niveau van de leerkrachten daalt, zegt ook Alex Peltekian, directeur van dertien basisscholen in Hoorn. ‘Docenten met een hbo-diploma functioneren op mbo-niveau.’ Gevaarlijk, vindt hij. ‘Scholen gaan denken dat ze net zo goed een mbo’er kunnen inhuren. Een glijdende schaal.’

Traas: ‘We hebben in Nederland gezegd: 50 procent moet hoger onderwijs volgen. De eisen zijn verlaagd. De beste studenten concurreren met de middelmaat.’

Wat is de oplossing?

Hoe eensgezind de onderwijzers zijn over de problemen, zo verdeeld zijn ze in hun oplossingen. Volgens Bergen hebben de scholen de afgelopen jaren bewezen de verkregen vrijheid niet aan te kunnen, en moet het initiatief terug naar de overheid. ‘Autonomie richt een ravage aan. Er is een wildgroei aan onderwijsmethoden ontstaan, omdat scholen mogen doen wat ze willen. De waardering voor een deskundig docent is verdwenen.’

Bergen doelt op het nieuwe leren: de lesmethode waarbij leerlingen zelf op internet informatie zoeken, en zelf hun leerdoelen bepalen. ‘Ik krijg dagelijks mails van leerlingen dat ze het zat zijn. Ze willen inhoud, les van een deskundige.’ De overheid moet zijn verantwoordelijkheid nemen en eisen stellen, vindt Bergen. ‘Toetsen op inhoud, via centrale examens. Als je je diploma hebt, moet je aan een bepaald niveau voldoen.’

Ook Traas van de Vrienden van het Gymnasium vindt dat het aloude ‘centraal schriftelijk’ in ere moet worden hersteld. ‘Het niveau van de examens moet omhoog, en schoolonderzoeken moeten verdwijnen. In heel Nederland moet dezelfde norm gelden: centraal opgesteld én beoordeeld.’ Consequentie is dat leerlingen en studenten harder moeten werken, of vaker blijven zitten.

De oplossing die Alex Peltekian en Bart Engbers, directeur van de vmbo Vader Rijn College in Utrecht, aandragen, staat daar lijnrecht tegenover. Volgens Engbers is het centraal examen ‘een verschrikkelijke last die ingaat tegen de belangen van leerlingen’.

Krijgen docenten de ruimte om de lessen zelf in te vullen – vrij van inspectietoezicht – dan is zowel docent als leerling gemotiveerd. ‘Regelvrijheid, dan ontstaat het mooie onderwijs’, vindt Engbers. Peltekian: ‘Het niveau daalt door de betutteling. De macht moet terug naar de professional.’

Is dat politiek haalbaar?

De onenigheid in de onderwijspraktijk maakt het er niet makkelijker op voor de onderhandelaars Balkenende (CDA), Bos (PvdA) en Rouvoet (ChristenUnie). In het regeerakkoord moet een heldere keuze staan: krijgen scholen meer of juist minder vrijheid?

De oplossing Peltekian/Engbers lijkt in de formatie aan de winnende hand. CDA en ChristenUnie zijn traditioneel voorstander van ‘autonomie in eigen kring’. CDA-minister Van der Hoeven van Onderwijs heeft daar de afgelopen vier jaar ook naar gehandeld. ‘Christelijke partijen denken in eigen verantwoordelijkheid’, zegt Peltekian. ‘De PvdA denkt vaak dat ze alles vanuit de overheid kan regisseren.’ Traas verwacht weinig heil van de formatie. ‘Het staat niet hoog op de agenda.’

Meer over