NieuwsRellen avondklok

Ravage na rellen invoering avondklok: ‘Dit heeft niets te maken met een strijd voor vrijheid’

Na een weekend van uitersten is het beeld diffuus. Terwijl bijna overal haast iedereen de avondklok respecteerde, was de geweldseruptie op sommige plekken ongekend. Voor het vervolg wordt gevreesd. Wie en wat zit hier achter?

Ondanks een herhaalde oproep om Eindhoven te verlaten, bleef een grote groep de confrontatie zoeken met de politie. Er werd onder meer gegooid met stenen, fietsen en golfballen.  Beeld ANP
Ondanks een herhaalde oproep om Eindhoven te verlaten, bleef een grote groep de confrontatie zoeken met de politie. Er werd onder meer gegooid met stenen, fietsen en golfballen.Beeld ANP

‘Het dagelijks leven in tijden van corona is voor iedereen zwaar. Dat iedereen snakt naar vrijheid begrijp ik. Maar dit is gewoon een dikke middelvinger naar iedereen die probeert ons land gezond en veilig te houden. En het erge is dat ze er waarschijnlijk nog trots op zijn ook.’

Voor burgemeester John Jorritsma van Eindhoven bestaat er geen twijfel over: de relschoppers die zondag zijn stad Eindhoven terroriseerden en achterlieten in een ravage, was het helemaal niet te doen om de coronamaatregelen. ‘Van demonstreren was geen sprake, geweld tegen de politie was van begin af aan het doel’, verklaarde Jorritsma zondagavond.

Golfballen

Ondanks een herhaalde oproep om de stad te verlaten, bleef een grote groep de confrontatie zoeken met de politie. Er werd onder meer gegooid met stenen, fietsen en golfballen. Winkelruiten sneuvelden. Er werd brand gesticht en een supermarkt geplunderd.

Grote schade en plunderingen bij een supermarkt in het Centraal Station van Eindhoven na ongeregeldheden in de binnenstad. Beeld ANP
Grote schade en plunderingen bij een supermarkt in het Centraal Station van Eindhoven na ongeregeldheden in de binnenstad.Beeld ANP

Demissionair premier Mark Rutte viel Jorritsma maandagochtend bij. ‘Criminele acties’ noemde hij de rellen, ‘ontoelaatbaar en onacceptabel’. ‘Dit heeft niets te maken met een strijd voor vrijheid.’

De politie pakte in Eindhoven circa zeventig mensen op. Aanzienlijk meer dan op Urk, waar na het in brand steken van de GGD-teststraat op het haventerrein twee arrestaties volgden. De politie in Eindhoven heeft goede hoop meer aanhoudingen te verrichten. ‘Wij waren goed voorbereid en onder meer dankzij duidelijk beeldmateriaal hebben wij zicht op veel relschoppers. Wij gaan maximaal gebruikmaken van deze camerabeelden’, aldus districtschef Peter van Pelt.

Diffuus

Het beeld is diffuus, na een weekend van uitersten. In de meeste steden en dorpen verliep de invoering van de avondklok dit weekend geruisloos. De straten waren uitgestorven. Bijna iedereen bleef binnen, onderschreef voorzitter van het Veiligheidsberaad, de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls.

In de steden en dorpen waar het wel mis ging, was het oproer nergens zo massaal als in Eindhoven. Maar daar houdt de relativering op. Burgemeester Jorritsma nam zelfs het woord ‘burgeroorlog’ in de mond. ‘Zoveel geweld hebben we in 40 jaar niet gezien’, zei hoofdbestuurder van de politiebond Koen Simmer bij Nieuwsuur. Hij vreest dat de rellen van dit weekend een voorbode zijn voor de komende dagen of weken.

‘Deze groep was alleen maar uit op rellen. Dit heeft niets meer te maken met het uiten van je mening, maar dit is gewoon crimineel gedrag’, aldus de Eindhovense persofficier Janine Kramer. Maar voor de politie zijn demonstranten moeilijk van relschoppers te onderscheiden, zei Jan Struijs, voorzitter van de Nederlandse Politiebond maandagochtend bij de NOS.

Op Urk werd de teststraat van de GGD in brand gestoken door lokale jongeren. Beeld EPA
Op Urk werd de teststraat van de GGD in brand gestoken door lokale jongeren.Beeld EPA

Dat de rellen veelal via sociale media geïnitieerd worden, maakt ze ongrijpbaar. Eenduidig van aard zijn ze ook allerminst. Op Urk lijkt het in brand steken van de teststraat een uitroepteken geplaatst door lokale jongeren, die zich eerder in aanloop naar de jaarwisseling al uitten met antiautoritaire onlusten. Ze kregen vorige week zelfs politieke legitimatie op een presenteerblaadje. De plaatselijke PVV-fractie wilde ‘er alles aan doen om te voorkomen dat deze op Urk niet gehandhaafd wordt’, kondigde de partij aan.

‘Coronahooligans’

In Eindhoven leek het rellende gezelschap gemêleerd en zeker niet alleen van eigen bodem. Bruls uitte de zorg dat demonstraties gekaapt worden door wat hij ‘coronahooligans’ noemde.

Met enige vrees kijkt hij vooruit. Zijn vermoeden is dat zondag al de onlusten in Eindhoven aanleiding waren voor navolging elders. ‘Hoe kun je zorgen dat het te veel gaat overslaan?’ dat is volgens de voorzitter een van de belangrijkste gespreksonderwerpen als het Veiligheidsbereid maandag bijeen komt.

Rutte wilde maandagmorgen niet speculeren over mogelijk aanvullende maatregelen. ‘Als uit de analyses blijkt dat er meer moet gebeuren, gaan we dat doen’, zei hij evenwel, waarbij hij benadrukte dat de politie zondag in zijn ogen zeer adequaat had opgetreden. Mogelijk tegen beter weten in appelleerde hij aan maatschappelijke verantwoordelijkheid. ‘Weet dat praktisch honderd procent van Nederland dit afkeurt.’

De Nederlandse politiebond vreest dat de onrust nog ‘dagen of weken’ aanblijft. Volg het laatste nieuws in dit liveblog.

Meer over