analysebrexitafspraken

‘Rationeel verwacht je een akkoord’ – maar de ratio is vaak ver te zoeken in Brexitonderhandelingen

Het voornemen van de Britse premier Boris Johnson om terug te komen op eerder gemaakte Brexitafspraken, is slecht gevallen aan de andere kant van de Noordzee. Waarom zet de EU geen streep door de onderhandelingen?

Premier Boris Johnson eerder deze week tijdens een toespraak over de Britse corona-aanpak.Beeld AFP

Het ‘Perfide Albion’, de historisch beladen scheldnaam voor het Verenigd Koninkrijk wordt deze dagen volop gebruikt door Brusselse diplomaten in hun tirades over het Britse optredenAchterbaks en poetinesk ook, wat de vraag oproept: waarom trekt de Europese Unie de stekker niet uit de onderhandelingen met Londen over een nieuw handelsakkoord? Dan kunnen ze hun vis – nu nog grotendeels voor de EU bestemd – allemaal zelf opeten.

De grilligheid in de Brexitsaga komt sinds de start ervan (2016, Brexitreferendum) uit Londen. Zo ook afgelopen woensdag, toen de regering van premier Boris Johnson totaal onverwacht een juridische atoombom afwierp. In een wetsvoorstel stelt Johnson dat hij internationale verdragen aan zijn laars zal lappen indien hij dat nodig acht uit landsbelang. ‘Ongekend’, briesten Europese juristen. ‘Dit soort gedrag verwacht je van de Russen, niet van de Britten.’

‘Ach, het is maar papier’

De Terugtredingsovereenkomst – die het vertrek van het Verenigd Koninkrijk (inclusief Noord-Ierland) uit de EU regelde – is zo’n internationaal verdrag. Johnson tekende ervoor, het Britse parlement, net als de 27 EU-landen en het Europees Parlement. Er is drie jaar over onderhandeld, maakte de Britse parlementsvoorzitter John Bercow (‘Order! Order!’) wereldberoemd en legt in detail vast hoeveel het Verenigd Koninkrijk nog aan de EU moet betalen, hoe de rechten van de miljoenen EU-burgers die in Groot-Brittannië wonen (en Britten in Europa) gegarandeerd worden en de vrede in Noord-Ierland kan blijven bestaan ondanks de onvermijdelijke grenscontroles met Ierland. Bijna tweehonderd pagina’s dichtbedrukte tekst (versie: Publicatieblad van de Europese Unie) waarvan Johnson nu zegt: ach, het is maar papier.

De reactie van de EU donderdag was ongewoon hard. Brussel eist dat het gewraakte wetsontwerp eind deze maand van tafel is. Zo niet, dan volgen strafprocedures, eindigend in boetes en tegenmaatregelen. Het ultimatum was vooraf afgestemd met Berlijn en Parijs, alle 27 lidstaten staan erachter. ‘We laten niet over ons heen lopen’, klonk het strijdvaardig. Het antwoord van de Britse Brexitminister Michael Gove kwam enkele uren later: een beleefd geformuleerd ‘loop maar naar de maan’.

Een anti-Brexit demonstrant (links) in gesprek met een Brexit supporter, in Londen.Beeld AFP

De irritatie over Londen is hoog in Brussel. In ogen van de EU eist het Verenigd Koninkrijk nog steeds alle lusten van de Unie (toegang tot de interne markt, voortzetten politionele en justitiële samenwerking, meedoen aan Europese onderzoeksprogramma’s), maar weigert het de bijbehorende regels. Volgens Londen kan de EU nog steeds niet verkroppen dat het geen EU-lid meer is. Feit is dat vrijwel niemand in Brussel meer verlangt naar een Britse terugkeer.

Toch zet de EU de onderhandelingen met Londen over een nieuw handelsakkoord niet stop. Dat is deels welbegrepen eigenbelang: de uitvoer van het Verenigd Koninkrijk naar de EU is weliswaar veel groter dan andersom, maar voor sommige landen (Frankrijk, Duitsland, Nederland, België) weegt het handelsbelang niettemin zwaar. Een belangrijker reden voor de EU om niet met slaande deuren te vertrekken, is dat ze anders ‘in de val van Londen trapt’, zoals een EU-ambtenaar het omschrijft.

Perfect excuus

De EU verdenkt de Britse regering ervan – en vooral Dominic Cummings, de politiek adviseur van Johnson – uit te zijn op een No Deal: geen handelsakkoord. Als de EU wegloopt, kan Johnson zeggen: zie je wel, zij wilden niets, ondanks onze redelijke eisen. Het perfecte excuus om de schuld van de onvermijdelijke economische dreun van een No Deal in Europese schoenen te schuiven.

‘We zullen tot de laatste snik doorpraten’, zegt een diplomaat. Brussel hoopt dat Londen alsnog tot inkeer komt. Niet alleen omdat zonder handelsakkoord Britse bedrijven de toegang tot hun belangrijkste afzetmarkt deels verliezen. De politieke schade van het eenzijdig opzeggen van internationale afspraken is volgens Brussel nog veel groter. De VS en Canada – broodnodige handelspartners voor het Verenigd Koninkrijk – zullen twee keer nadenken eer ze met een manifest onbetrouwbaar (wettelijk immers vastgelegd) land in zee gaan. Dat is het eind van Global Britain, de belofte van Johnson.

EU-ambtenaren wijzen op de politieke lenigheid van Johnson. Net zoals hij eind vorig jaar een U-bocht maakte om de scheiding van de EU te regelen – hij vroeg om een grensregeling met Ierland die hij eerder had verworpen – kan hij nu het omstreden wetsvoorstel onschadelijk maken. En als ‘redder des vaderlands’ de handelsdeal verkopen.

‘Rationeel verwacht je een handelsakkoord, de belangen voor beide partijen zijn immers groot’, zegt een nauw betrokken EU-ambtenaar. ‘Het probleem is echter dat ratio aan Britse zijde sinds 2016 zoek is.’ De Europese noodmaatregelen voor een No Deal liggen klaar.

Lees ook

In Sunderland zijn ze stelliger dan ooit over de Brexit. Ze willen ‘out, out, out’
Sunderland, een volkse havenstad in het noordoosten van Engeland, sprak zich in 2016 overtuigend uit voor vertrek uit de EU. Veel inwoners staan nog altijd achter die keus, ook nu Londen morrelt aan de vertrekregeling met Brussel

Meer over