Nieuws

Rapporteur mensenhandel: opvallend vaak celstraffen van één dag

Het zogeheten ‘taakstrafverbod’ voor zedendelicten met minderjarige slachtoffers moet opnieuw worden geëvalueerd. In opvallend veel zaken legt de rechter slechts één dag gevangenisstraf op in combinatie met een taakstraf, omdat uitsluitend een taakstraf niet is toegestaan. Dat zegt Herman Bolhaar, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel.

Herman Bolhaar, Nationaal Rapporteur Mensenhandel Beeld ANP
Herman Bolhaar, Nationaal Rapporteur MensenhandelBeeld ANP

Volgens Bolhaar ‘lijkt het er sterk op dat rechters een andere invulling geven aan het taakstrafverbod dan de wetgever heeft bedoeld’. De politiek vond dat daders van bepaalde delicten niet weg mochten komen met alleen een taakstraf. Daarom mogen rechters sinds 2012 voor sommige delicten niet meer uitsluitend een taakstraf opleggen, maar moet die gepaard gaan met een gevangenisstraf. Dit geldt onder meer voor zedendelicten met minderjarige kinderen.

In de Dadermonitor Seksueel Geweld tegen Kinderen 2015-2019, die dinsdag wordt gepubliceerd, meldt Bolhaar dat in 18 procent van de gevallen waarin een gevangenisstraf werd opgelegd voor dit soort geweld de dader één dag de cel in moest. In bijna al die gevallen werd er ook een taakstraf opgelegd.

Er liggen plannen om het taakstrafverbod verder uit te breiden. Dinsdag bespreekt de Eerste Kamer een voorstel om het verbod ook toe te passen in zaken waarbij geweld tegen hulpverleners is gebruikt.

Strenger straffen

In het onderzoek naar daders van seksueel geweld tegen kinderen constateert de rapporteur dat rechters in de afgelopen jaren wel strenger zijn gaan straffen. In 2013 eindigde de helft van de zedenzaken waarbij minderjarigen het slachtoffer waren met een gevangenisstraf, in 2019 ging 75 procent van daders de cel in. Ook de duur van de celstraf werd langer.

Daartegenover staat, schrijft Bolhaar, ‘dat rechters er ook vaak voor kiezen om één dag gevangenisstraf op te leggen en daarbij een taakstraf.’ Het gaat bijvoorbeeld om zaken waarbij iemand tegen betaling seks had met een jongere tussen de 16 en 18 jaar of kinderporno in bezit had.

Volgens de rapporteur roept dat vragen op over het taakstrafverbod. ‘Is dat wel een passende restrictie voor rechters? En is het taakstrafverbod het juiste middel voor het doel dat de wetgever stelde: preventie, voorkoming van herhaling en bescherming van slachtoffer en maatschappij?’

Opvoedende werking

Peter van der Laan, hoogleraar reclassering, is niet verbaasd over de cijfers. De discussie over het nut van het taakstrafverbod speelt al langer. Rechters vinden dat ze zelf kunnen bepalen welke straf passend is. ‘Toch hoor ik van rechters dat het hen niet erg in de weg zit. Ze kunnen het verbod ondervangen door bijvoorbeeld één dag gevangenisstraf op te leggen’, zegt Van der Laan. ‘Je moet dan denken aan zaken waar bijvoorbeeld kinderporno op iemands computer is aangetroffen, en waarbij een taakstraf zo ingevuld kan worden dat het een opvoedende werking heeft.’

Volgens de Raad voor de Rechtspraak werd er in 2019 389 keer een celstraf van één dag in combinatie met een taakstraf opgelegd. De cijfers hebben ook betrekking op andere delicten waarvoor een taakstrafverbod geldt. ‘In het perspectief van honderdduizenden strafzaken per jaar zijn dat geen enorme aantallen’, aldus een woordvoerder.

De Raad voor de Rechtspraak is tegenstander van het taakstrafverbod en de voorgenomen uitbreiding daarvan. ‘De rechter zal altijd maatwerk proberen te leveren, en als de rechter denkt dat een taakstraf de beste oplossing is, zit je wettelijk vast aan die ene dag cel.’

Jonge daders

Uit het onderzoek van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel dat dinsdag verschijnt, blijkt verder dat er te weinig is verbeterd in de aanpak van seksueel geweld tegen kinderen. Het probleem is ‘veelkoppig, ongrijpbaar en wijdvertakt’, schrijft hij. Ondanks ‘verscherpt beleid’ zijn er nog steeds veel jonge daders, blijven de doorlooptijden bij politie en justitie te lang en het lukt onvoldoende om de misdrijven te voorkomen, aldus Bolhaar.

Het is niet de eerste keer dat Bolhaar dit constateert. In zijn eerdere rapportages schetste hij hetzelfde beeld: ‘Er zijn veel jonge slachtoffers en daders, zowel van mensenhandel als seksueel geweld tegen kinderen’. Meer dan een kwart van de daders is minderjarig.

Meer over