NieuwsBeleidsadvies

Rapport Planbureau zaait verwarring over stikstofbeleid

Biologische boer Klaas Buit is bezig met een afwateringsslootje op zijn land.  Beeld Harry Cock
Biologische boer Klaas Buit is bezig met een afwateringsslootje op zijn land.Beeld Harry Cock

Het kabinet krijgt vandaag een nieuw advies over de stikstofaanpak. Biedt het een uitweg uit de crisis waar het kabinet mee worstelt?

Het Planbureau voor de Leefomgeving probeert vandaag bij te dragen aan een oplossing van de stikstofcrisis met een beleidsadvies aan het kabinet. Alleen staat dat rapport bol van de tegenstrijdigheden en bevat het slechts één concreet advies: het oprichten van een onafhankelijke wetenschappelijke autoriteit die in rechtszaken over milieuvergunningen kan beoordelen of de natuur voldoende beschermd wordt.

Het PBL lijkt in zijn rapport Stikstof in perspectief te willen betogen dat de Nederlandse overheid zich te veel blindstaart op het verlagen van de stikstofuitstoot om ruimte te scheppen voor nieuwe economische activiteiten. Sinds de Raad van State het staande Nederlandse stikstofbeleid eind mei naar de prullenbak verwees, zoekt het kabinet naarstig naar een nieuwe manier om economie en natuur met elkaar te verenigen.

Het PBL stelt in zijn nieuwe rapport dat het verminderen van de stikstofemissies niet de enige weg is die naar Rome leidt. Om de in Europese richtlijnen vastgelegde natuurdoelen te halen, kan de overheid ook andere maatregelen nemen. Dat zijn bijvoorbeeld het verbeteren van de waterkwaliteit, het tegengaan van verdroging, het creëren van nieuwe natuurgebieden en het tegengaan van versnippering van beschermde natuur.

Kosten

Het PBL meent dat de overheid het draagvlak voor de wettelijk verplichte natuurbescherming zou kunnen vergroten door te kiezen voor beleidsmaatregelen met de laagste maatschappelijke kosten. Het verlagen van de stikstofdepositie naar een niveau waarbij geen risico op natuurschade meer bestaat, is zo duur dat dit maatschappelijk gezien geen begaanbare weg is, suggereert het PBL. Tegelijkertijd onderkennen de PBL-onderzoekers dat vergunningaanvragers en -verleners in de rechtbank overtuigend moeten kunnen aantonen dat hun bouw- of bedrijfsproject het naburige natuurgebied niet schaadt. Die bewering moet wetenschappelijk goed onderbouwd worden, wil de rechter erin meegaan.

Daar begint de schoen te wringen. Het planbureau schrijft in het rapport namelijk ook dat het verlagen van de stikstofdepositie op dit moment eigenlijk de enige natuurbeschermingsmaatregel is waarover wetenschappelijke consensus bestaat en waarvan de effecten ook vrij goed meetbaar en berekenbaar zijn. Juist daarom speelt het verlagen van de stikstofuitstoot zo’n belangrijke rol in rechtszaken over de Europese Habitat- en Vogelrichtlijnen. Van de 162 Nederlandse Natura 2000-gebieden zijn er 129 stikstofgevoelig. Het verlagen van de stikstofdepositie helpt dus op al deze locaties om de natuur te verbeteren.

Stuifzanden

Dat laat onverlet dat in sommige natuurgebieden ook andere maatregelen daarbij kunnen helpen, zoals het PBL opmerkt. Maar dat is geen nieuw inzicht. Die alternatieve maatregelen zijn al onderdeel van het aangekondigde beleidspakket. Zo heeft minister Carola Schouten van Landbouw geld gereserveerd voor het verbeteren van de waterkwaliteit en het verhogen van het waterpeil in veengebieden. Ook natuurherstel (zoals het herstel van stuifzanden en heidevelden door middel van afplaggen en bomenkap) zit al in de planning van dit kabinet.

Daarbij komt dat de maatschappelijke kosten van die alternatieve maatregelen niet per se lager zijn dan het bestrijden van stikstof. Zo moest de aanleg van een Ecologische Hoofdstructuur de versnippering van natuurgebieden verminderen, maar dat plan is door het eerste kabinet-Rutte sterk versoberd, omdat daarvoor landbouw- en bouwgronden opgeofferd moesten worden. Het creëren van extra natuur stuit op hetzelfde probleem en ook het verbeteren van de waterkwaliteit kan veehouders raken, omdat dierlijke mest het water vervuilt met nitraat.

Het PBL benadrukt bovendien zelf dat alléén het verlagen van de stikstofuitstoot de vergunningverlening op korte termijn weer op gang kan helpen. Desondanks staat er boven het PBL-persbericht: ‘Aanpak stikstofcrisis vraagt om breder perspectief’. Maar de stikstofcrisis waar het kabinet mee worstelt, speelt nú en vraagt dus om maatregelen die snel effect sorteren, niet om een breed perspectief dat pas over 5 tot 15 jaar vruchten afwerpt – de termijn die het PBL in zijn rapport noemt.

Meer over