Rapport kabinet: Dijsselbloem een 9, Plasterk een 4

Vandaag zitten ze strak gekapt en chic gekleed vooraan in de Ridderzaal: de ministers van Rutte II.  Halverwege zijn ze. Hoe brengen ze het ervan af? Het kabinet lijkt steviger in het zadel te zitten dan een jaar geleden. Maar halen ze het einde? Een voortgangsrapport.

Rutte II in de Tweede Kamer. Beeld ANP
Rutte II in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Mark Rutte, Algemene Zaken: 8

De premier is nog steeds de joviaalste jongen van Den Haag. Bij zijn terugkeer in de ­Kamer na het zomerreces gaf hij iedereen een warme handdruk, ook de griffiers, bodes, stenografen en de aanwezige persfotografen. Zijn toch al niet geringe zelfvertrouwen is doorgegroeid na de zomer van nationale rouw, waarin hij - voor het eerst - brede collectieve waardering oogstte. Premier van alle Nederlanders: misschien is dat toch niet onmogelijk, als hij tijd van regeren krijgt.

Het afgelopen jaar was uitermate effectief. Het regeerakkoord is goeddeels door het parlement. Met name de gestage verhoging van de AOW-leeftijd en de versobering van de collectief betaalde zorg, hebben de dreiging van een buitensporig overheidstekort op lange termijn afgewend.

Om toch nog wakker van te liggen: hoe houdt hij zijn coalitie bij elkaar nu een ­dwingende agenda voor de rest van de ­kabinetsperiode vooralsnog ontbreekt?

null Beeld EPA
Beeld EPA

Lodewijk Asscher, Sociale Zaken: 7

'Een sociaal-democratisch minister draagt zijn eigen loodgieters­tas.' Asschers motto zal zijn inmiddels ietwat gebogen rug verklaren.

De wittebroodsweken zijn nu echt voorbij voor de PvdA-leider van de toekomst. Na het akkoord met vakbeweging en werkgevers, en daarna met de bevriende oppositie, loodste Asscher de bijbehorende wetgeving voortvarend door het parlement. Daarin ligt hij op schema.

Minpunt is het mislukken van de huishoudentoeslag, waarin een reeks toeslagen zou worden gebundeld. Die operatie bleek te ingewikkeld en werd stilgezet.

Bij de beperking van de export van uitkeringen naar Marokko heeft Asscher hoog ingezet: hij eist aanpassing van het verdrag met dat land. Dat kan als een boemerang terugkomen, want de kans op mislukking is groot. In het integratiedebat wil Asscher een strenge, heldere maar verwelkomende visie uitdragen. Die dreigt onder te sneeuwen door de ongerijmdheden in het nieuwe anti-jihadbeleid.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Frans Timmermans, Buitenlandse Zaken: 8,5

Het opperhoofd van de diplomaten is vaak boos. Het politieke jaar was amper begonnen of Timmermans was boos op de VN-Veiligheidsraad, de Syrische president Assad, de Russen en de Chinezen, omdat een onderzoek naar de gifgasaanval nabij Damascus werd tegengehouden.

Hoogtepunt was het diplomatieke schaakspel deze zomer met twintig wereldleiders, waardoor de stoffelijke overschotten van slachtoffers van de vliegramp met MH17 naar huis kwamen. Hij speelde het spel fenomenaal, concludeerden vriend en vijand. Hier betaalde zijn netwerk in de wereld zich uit, net als zijn retorische vaardigheden en zijn empathie.

Valkuil is zijn opvliegende karakter. Hij verbijt zich geregeld om niet te zeggen wat hij ergens echt van vindt ­­- soms mislukt dat en haalt hij zich weer een roedel boze Russen op de hals. Zelfbeheersing op de juiste momenten wordt dé uitdaging voor Europees Commissaris Timmermans.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Ivo Opstelten, Veiligheid: 5,5

Het lijkt onmogelijk om Ivo Opstelten op dit moment een voldoende te geven. Zijn optreden tijdens het debat over jihadisten was 'een minister van Veiligheid onwaardig', oordeelde de oppositie: warrig, onvast, niet overtuigend.

Het overkwam Opstelten vaker, bijvoorbeeld toen de Eerste Kamer zijn prostitutiewet tegenhield. De senaat, tuk op een stevig inhoudelijk debat, kwam met allerlei praktische bezwaren. Ook toen waren zijn politieke tegenstanders te alert om te verdwalen in de dikke woordenmist die hij zo graag verspreidt.

Opstelten houdt niet van punten, komma's en dossiers. Eerder pakt hij de rol van een burgemeester die iets bereikt door met alle partijen te praten. Niet effectief in het parlement, wel in de omgang met rechters en agenten. Zo lukte het hem de nationale politie te vormen en om rechtbanken samen te voegen - ingrijpende hervormingen waarin zijn voorgangers niet slaagden. Ook straalt hij, nog altijd, gezag uit - niet onbelangrijk voor de hoeder van de nationale veiligheid.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Jeanine Hennis, Defensie: 5,5

Ze wordt geplaagd door het ene hoofdpijndossier na het andere. Helikopters deugen niet, ict-projecten falen en een ruime meerderheid van het defensiepersoneel heeft geen vertrouwen in de leiding. Het ontslag van duizenden medewerkers bracht ze op ongelukkige wijze naar buiten.

De oppositie ruikt regelmatig bloed: heeft Hennis de boel wel onder controle? Geld voor een oplossing was tot nu schaars. Maar het tij lijkt te keren. Komend jaar hoopt Hennis haar ambitie waar te maken om na decennia van bezuinigingen weer een wat sterkere krijgsmacht op te bouwen.

Hoogtepunt was het Kamerbesluit om de JSF-straaljagers te kopen, een jarenlange splijtzwam op het Binnenhof. Achter de schermen klinkt soms het verwijt dat ze zelf de overtuigingskracht mist om grote beslissingen als deze door te drukken, dat ze te veel leunt op partijgenoten. Hennis constateerde het zelf, een paar maanden na haar aantreden: 'Hé, ik blijf drijven.' Dat klopt, maar het kan allemaal nog een stuk losser en zelfverzekerder.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Henk Kamp, Economische Zaken: 7

Je moet maar durven: willens en wetens naar Groningers gaan die op het punt staan hun woede van jaren en jaren eruit te gooien. Woede omdat ze nauwelijks iets terugzien van de miljarden euro's die uit hun trillende grond worden gehaald. Henk Kamp durfde het.

Hij presenteerde zijn omstreden compensatieplan niet in Den Haag maar in Loppersum. Buiten loeiden de sirenes en sloegen actievoerders op de ramen. Binnen zegde Kamp toe de gaskraan een beetje dicht te zullen draaien en 1,2 miljard euro beschikbaar te stellen voor het versterken van gebouwen, huizen en infrastructuur om de leefbaarheid te verbeteren.

Heel veel meer hebben we van Kamp niet gezien. Of het moeten zijn presentaties zijn over de stand van 's lands economie. Daar zit een constante in: hoe juichender Kamps verhaal, hoe slechter de cijfers.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Stef Blok, Wonen en Rijksdienst: 6,5

De minister van Wonen en Rijksdienst heeft een wat flets en op zijn best ijzerenheinig imago, maar daar zit Stef Blok niet mee. Hij heeft het zo al druk genoeg.

In stilte voerde hij zijn taken uit: hogere huren, beperking van de hypotheekrenteaftrek en het verkleinen van de rijksoverheid. Het aantal ambtenaren daalt wel degelijk, maar Blok zegt niet: kleinere overheid, dus minder ambtenaren. Hij zegt: ik wil dat de overheid in plaats van 17 miljard 13 miljard euro kost; 'onvermijdelijk' gevolg is dan een ambtenarenreductie. De aanpak lijkt te werken.

Bijna fout ging het voor Blok in de Eerste Kamer, waar hij op het nippertje zijn ingrepen op de woningmarkt erdoor kreeg. Blok deed toezeggingen aan de PvdA die er bijna toe leidden dat de loyale oppositiepartijen het tapijt onder de gedoogconstructie vandaan trokken. Daarna heeft de tv-kijker Blok niet meer gezien.

null Beeld Novum
Beeld Novum

Ronald Plasterk, Binnenlandse Zaken: 4

Wie zoekt naar enige schittering in het tweede ministerschap van Ronald Plasterk, moet overzee zijn. Tot tevredenheid van de Tweede Kamer heeft Plasterk functioneel ruzie gemaakt met zowel Curaçao, Sint Maarten als Aruba, over gebrek aan integer bestuur en wanorde in de financiën. En ze zijn nog niet van hem af, want de staatkundige structuur van het koninkrijk wordt komend jaar doorgelicht.

Maar dan zijn taken dicht bij huis. Waar het eerste ministerschap op Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (in Balkenende IV) synoniem werd voor 'feesten en partijen', kenmerkt de tweede periode zich door een treurige reeks mislukkingen. 'Vijf landsdelen en gemeenten van ten minste honderdduizend inwoners', was het perspectief in het Regeerakkoord. Het komt er niet van. Het aantal waterschappen terug naar tien? Gaat niet gebeuren. Forse bezuinigingen op de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst? Goeddeels van de baan.

En tot overmaat van ramp in februari in het afluisterschandaal een motie van wantrouwen. Ronald Plasterk overleefde, bleef monter ook, maar is toch flink beschadigd.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Edith Schippers, Volksgezondheid: 8

Onverstoorbaar en met een geharnaste blijmoedigheid geeft Schippers leiding aan een reusachtige hervorming van de zorg. Na vier jaar sleutelen aan de zorgverzekeringswet gaan verzekeraars en zorgverleners nu volop concurreren. Het kan gebeuren dat de patiënt niet naar het zelfgekozen ziekenhuis kan, maar door de verzekeraar wordt doorgestuurd. Zij wil dat pensioenfondsen in ziekenhuizen kunnen investeren en daarover winst krijgen uitbetaald. Daarvoor heeft zij nog geen meerderheid.

Haar staatssecretaris Martin van Rijnheeft heeft in ongekend tempo de nationaal geregelde langdurige zorg (Awbz) onttakeld. Gemeenten krijgen de jeugdzorg en de zorg voor thuiswonende hulpbehoevenden op hun bord, de wijkverpleging gaat naar de zorgverzekeringswet.

Dat dit binnen twee jaar is gelukt, getuigt van politiek vernuft. Dat kan Schippers op haar conto schrijven. Zij zet grote maatschappelijk veranderingen in. Dat is ook het niet te onderschatten risico voor het komend jaar. Er zal veel mis gaan. Ook dat krijgt ze voor de kiezen. En dat vergt weer andere vaardigheden.

null Beeld Jiri Buller
Beeld Jiri Buller

Liliane Ploumen, Buitenlandse handel: 8

Een vrouw die zelfverzekerd tegen de modderstroom in peddelt. Soms letterlijk in een vluchtelingenkamp waar ze met kaplaarzen aan de ellende van arme Afrikanen aanhoort. Het zijn verhalen die eigenlijk niemand meer wil horen, maar daar ligt ook de kracht van Ploumen.

Ze kan tot middernacht de energie opbrengen erover te discussiëren, terwijl haar ambtenaren al uitgeput onder tafel liggen. De vrouw met 'de meest sexy stem van het Binnenhof' topt de avond af met een biertje en staat de volgende ochtend weer vrolijk op.

Succes boekte ze met haar beleid om hulp aan arme landen steeds vaker te vervangen door handel. Dat was voorheen vloeken in de linkse kerk. Maar opstand binnen haar eigen PvdA of de ontwikkelingssector bleef uit.
Soms is ze iets te enthousiast. In januari moest ze een pijnlijke draai maken nadat ze CoolCat ten onrechte aan de schandpaal had genageld als fout kledingbedrijf. Een laatste puntje van zorg is haar onzichtbaarheid: slechts weinig Nederlanders kennen Ploumen.

null Beeld Adriaan van der Ploeg
Beeld Adriaan van der Ploeg

Jeroen Dijsselbloem, Financiën: 9

Het vroeger permanent sikkeneurige Tweede Kamerlid vormt nu het blijmoedige en ontspannen cement van de coalitie. Veelgehoord in kringen van de 'bevriende oppositie': Samsom en Asscher stoten af, Dijsselbloem verbindt.

Hij houdt niet van politieke spelletjes. Geen emotie, geen spanning; Dijsselbloem wil gewoon zijn begroting rond krijgen. Hebben D66, CU of SGP wensen? Dan zegt Dijsselbloem geen nee, maar gaat hij puzzelen. Zijn de wensen irreëel? Dan voegt hij realisme toe.

Dit spel heeft Dijsselbloem nu al twee keer in minder dan een jaar met succes gespeeld. Zijn kritieken blijven lovend. Het begrotingstekort, het alfa en omega van dit kabinet, is dit en volgend jaar vrijwel precies op het ambitieniveau. Hij had naar Brussel gemoeten, maar Rutte vindt het niet erg dat hij nog een tijdje blijft.

null Beeld Novum
Beeld Novum

Jet Bussemaker, Onderwijs: 6,5

Het was slechts een onbenullige kwestie, onlangs, over een Friese molen die al dan niet de status van monument moest krijgen. Maar het optreden van Jet Bussemaker was typisch Jet Bussemaker. De oppositie kon zich de blaren op de tong praten, maar die molen werd geen monument, punt uit.

Bussemaker schept er plezier in stevig met een ander van mening te verschillen. Komt de alom gerespecteerde Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid met een lijvige studie, dan zegt ze doodleuk: die raad leeft in het verleden.

Dat levert levendige debatten op, maar niet veel aangenomen wetten. Het duurde lang voordat Bussemaker zich realiseerde dat ze zich in een achterkamertje moest terugtrekken voor steun voor het leenstelsel voor studenten. Pas toen VVD'er Pieter Duisenberg en GroenLinkser Jesse Klaver er met zijn tweeën voor waren gaan zitten, kwam er overeenstemming.
Bussemaker bezocht veel mbo-scholen, maar bracht geen nieuwe ideeën terug naar Den Haag. Haar nalatenschap blijft waarschijnlijk beperkt tot de studieleningen - met dank aan twee ijverige Kamerleden.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Melanie Schultz, Infrastructuur: 7

Alweer een VVD-minister die het afgelopen jaar voor de doorsnee Nederlander vrijwel onzichtbaar bleef. Op een soepel optreden in DWDD na. Dat ging over water. Schultz had in het vorige kabinet nog de spoorwegen in haar portefeuille, maar was zo slim om dat 'slechtnieuwsdossier' naar haar beginnende staatssecretaris Mansveld (PvdA) door te schuiven.

Nee, dan water! Water is Nederland, leerde de koning ons. Vervoer over water, daar kan nog veel aan verbeterd worden, met alle positieve milieueffecten van dien. Dan is er nog de strijd tegen het water. Daarin mag Schultz miljarden pompen.

Maar dat geld levert meer op dan hogere dijken. Schultz gedraagt zich een beetje als een minister van Economische Zaken. Een land of stad met een waterprobleem - New York na Sandy, of New Orleans na ­Katrina - biedt Nederlandse bedrijven kansen. En Schultz helpt ze op weg.

Deze ondernemerszin, haar vrijwel foutloze onverstoorbaarheid plus haar afwezigheid als er politieke spelletjes worden gespeeld, zorgen ervoor dat haar ministerie Melanie Schultz op handen draagt.

null Beeld ANP
Beeld ANP


Voor dit tussenrapport beoordeelde de politieke redactie van de Volkskrant de ministers van Rutte II op een aantal praktische criteria: doen bewindslieden wat zij beloven, hebben zij een duidelijke agenda, opereren ze handig en dragen ze hun ambities overtuigend uit?

undefined

Meer over