Nieuws

Radeloze appjes uit Kabul stromen binnen bij oud-correspondent Natalie Righton: ‘Red ons leven, alstublieft’

De wanhoop stijgt onder de duizenden Afghanen die via vliegveld Kabul het land proberen te ontvluchten. Alleen de gelukkigen kunnen mee met een Nederlands evacuatievliegtuig. De hele dag stromen radeloze appjes binnen bij oud-Afghanistancorrespondent voor de Volkskrant Natalie Righton.

Een lid van de Taliban slaat een vrouw van zich af die probeert het vliegveld van Kabul op te komen. Beeld Jim Huylebroek/The New York Times
Een lid van de Taliban slaat een vrouw van zich af die probeert het vliegveld van Kabul op te komen.Beeld Jim Huylebroek/The New York Times

Donderdag, 09.03 uur: ‘Mijn zussen zijn flauwgevallen nadat ze een of ander gas in de menigte schoten.’

15.25 uur: ‘Het is één groot drama hierzo’

Aan het woord is tolk H., die lange tijd werkte voor de Volkskrant. Hij probeert net als vele Afghanen zijn familie in veiligheid te krijgen sinds de Taliban afgelopen zondag de stad Kabul overnamen.

Maar alle grensovergangen zitten dicht. De enige ontsnappingsroute is het vliegveld. Daar staan tienduizenden Afghanen voor de deur te sjorren en te gillen om naar binnen te mogen. Velen met een vals visum in de hand. De website van de Amerikaanse ambassade is gehackt, waardoor iedereen die zich elektronisch aanmeldt, direct een uitnodiging krijgt om weg te vliegen. Daarmee rennen ze naar Kabul Airport.

Waarschuwingsschoten

Op de hoge betonnen wallen staan Amerikaanse of Britse militairen. Ze schieten eerst in de lucht om de mensenmassa op afstand te houden. Als dat niet werkt, schieten ze in de grond. Soms wordt er iemand geraakt. Met kogels of traangas.

17.57 uur: ‘Oh mijn god de vrouw naast mijn zus is net in haar gezicht geschoten.’

18.54 uur: ‘Ze blijven maar schieten in de lucht. De kogels raken mensen.’

Zelfs Nederlanders die met hun rode paspoort kunnen zwaaien komen er niet doorheen. Geneeskundestudent M. wilde zondag naar huis vliegen na een familiebezoek toen de chaos uitbrak. Zijn vliegtuig ging niet meer, zijn familiehuis kon hij niet meer bereiken omdat de Taliban de weg hadden afgezet.

Op dinsdag kreeg hij de eerste oproep van Buitenlandse Zaken om naar het vliegveld te komen voor zijn evacuatievlucht. ‘Die zou 45 minuten later vertrekken, dus ik rennen’, zegt M. ‘Maar dan staan er dus duizenden Afghanen voor je.’

Vlucht gemist

‘Ik miste mijn vlucht. Dat was het eerste vliegtuig dat dinsdagavond halfleeg aankwam in Nederland’, zegt M. De volgende morgen zou er nog een vlucht gaan. ‘Ik er weer heen. Geen Nederlander te bekennen. Alleen Amerikaanse militairen. Ik liet mijn paspoort zien. Maar die gast zei: ‘Kom niet dichterbij of ik schiet.’ Ik ging niet weg, toen gaf hij een waarschuwingsschot.’

De pogingen van M. om het vliegveld te bereiken lopen telkens op niks uit. ‘Het meest frustrerende is dat Buitenlandse Zaken telkens belt en zegt: Je kan erheen gaan en er staan Nederlanders met een hesje. Ze doen alsof het een festival is en wij met ons paspoort naar binnen kunnen.’

Extra pijnlijk is dat M. bij elke poging weer voorgoed afscheid moet nemen van zijn broer, die geen Nederlands paspoort heeft. Buitenlandse Zaken wil hem vooralsnog niet meenemen.

De route naar het vliegveld is gevaarlijk. Zwaar bewapende controleposten van de Taliban staan in een ring om het vliegveld heen. Daar kom je soms wel doorheen – door te liegen dat je naar een familielid verderop moet bijvoorbeeld – maar vaak ook niet.

Overal Taliban

Winkelier H. uit Den Haag houdt zich dicht bij het vliegveld schuil met een groep van zo’n 25 Nederlanders, onder wie zijn vrouw en vijf dochtertjes. ‘Er zitten overal Taliban die ons tegenhouden. Al zeg je: ‘Ik heb een NL paspoort!’, dan willen ze het verscheuren en zeggen ze: wegwezen hier.’

‘Ik heb maar één boodschap voor de Nederlandse regering’, zegt de Haagse winkelier. ‘Red ons leven, alstublieft. Zo snel mogelijk.’

Achter de hoge muren van het felbegeerde vliegveld hebben zo’n vierduizend Amerikaanse militairen tijdelijk de controle overgenomen van de luchtverkeersleiding. Daartussen zitten sinds woensdag ook de Nederlandse ambassadeur en ruim zestig militairen.

Hun werkwijze is tekenend voor de chaos en moed die nu nodig is om mensen in veiligheid te brengen. Als evacués zich melden bij de ingang, moet een Nederlandse militair of diplomaat ze uit de menigte zien te plukken. Mensen worden over de muur getrokken.

In de stad gonst het van de geruchten: De Amerikanen gaan op 31 augustus weg en dan gaat het vliegveld dicht. ‘En dan zitten we hier vast tussen de terroristen’, zegt winkelier H.

Noodnummer

Ondertussen houden vrienden en familie in Nederland hun adem in. Een van hen is Karin S. Zij probeert haar vriendin en collega-arts W. te redden uit Kabul. ‘Dan bel je het noodnummer van BZ en hoor je: druk 4 als je een probleem hebt in het buitenland’. Haar stem slaat over. ‘Ik krijg appjes.... Je hoort de angst, het schieten, rennen, vallen, en gillen.’

Het is een drama dat misschien wel tien keer erger is dan Srebrenica, zegt een enkeling. Vergelijkingen gaan altijd mank. Maar de overeenkomst is: weer lukt het Nederland niet om burgers te redden die smeken om hulp.

Militairen en diplomaten doen wat ze kunnen, maar het gaat niet snel genoeg. Er zitten nog zevenhonderd Nederlanders vast in Afghanistan, zei minister Kaag vrijdag. Het ministerie schrok er zelf van. De oplossing? Mensen ophalen in de stad en dan met een gewapend konvooi terug naar het vliegveld. Nederland overweegt het serieus.

Meer over