bellen metPatrick van IJzendoorn

‘Raar is dat Westminster een zwaarbeveiligd fort is, maar je bij zo’n kerk zo kunt binnenlopen’

Zaterdagochtend dreunt de schok van de moord op Lagerhuislid David Amess nog na in het Verenigd Koninkrijk. In de nasleep van de aanslag zullen veel maatschappelijke thema's voorbij komen. We bellen met correspondent Patrick van IJzendoorn.

Premier Boris Johnson en Labour-leider Keir Starmer bregen een bezoek aan de kerk waar de aanslag plaatsvond. Beeld REUTERS
Premier Boris Johnson en Labour-leider Keir Starmer bregen een bezoek aan de kerk waar de aanslag plaatsvond.Beeld REUTERS

Jij hebt deze ochtend de nodige Britse kranten gezien. Wat is de teneur?

‘Er is veel verontwaardiging en droefenis. Het is een enorme gruweldaad: een weerloze man van 69 wordt meer dan tien keer neergestoken met een mes, op een moment dat hij zijn kiezers aan het helpen was. Dat maakt deze actie nog treuriger: er is een voorgeschiedenis van eerdere aanslagen op Lagerhuisleden tijdens spreekuren. Het gaat om iets belangrijks als het functioneren van de politiek.’

De spreekuren zijn een belangrijk onderdeel van de Britse politieke cultuur. Kun je zeggen dat het hart van de democratie met deze moord wordt geraakt?

‘Daar gaat het inderdaad om. Naar zulke spreekuren komen vooral mensen die in de problemen zitten. Met hen praten is het meest basale taak van politici. Ik heb wel eens geschreven dat een Britse MP (Member of Parliament, red.) een beetje lijkt op een ombudsman. Als een burger gedoe heeft met de gemeente, kan die naar een Lagerhuislid toestappen. Die heeft officieel geen zeggenschap over die kwestie, maar als de gemeente een brief krijgt die is geschreven door een ‘MP’, maakt dat wel indruk.

‘Het Verenigd Koninkrijk heeft een systeem met districten, dus het is het idee dat je namens jouw district in het parlement zit. Daar hoort bij dat je mensen uit je district te woord staat. Dat maakt deze aanslag zo erg.’

Hoe zie je de toekomst van dit spreekuur in? In jouw stuk gisteren schreef je al dat je het niet ziet verdwijnen.

‘Enkele MP’s hebben ook al gezegd: we gaan gewoon door. Maar er zal wel overleg moeten plaatsvinden over hoe het kan doorgaan. Raar is dat het parlementsgebouw Westminster een soort zwaarbeveiligd fort is en je ondertussen bij een spreekuur in een lokale bibliotheek of kerk gewoon kunt binnenlopen. Je zou dat beter kunnen beveiligen, al is dat ook kostbaar.

‘Ik zag net dat Labour-Kamerleden hun spreekuren vanwege corona nog steeds via Zoom doen. Dat is nu ook geopperd als alternatief voor de toekomst. Toch zitten daar nog enige problemen aan vast. Van zulke spreekuren maken vaak mensen uit lagere sociale klassen gebruik, die hebben vaak minder toegang tot internet of Zoom. Daarnaast komen de mensen geregeld aan met een stapel documenten. Dat is digitaal lastiger.’

‘Overigens is het nog onduidelijk of de dader gisteren in de rij stond, of gewoon kwam binnenlopen. Wie met zijn MP wil praten, moet officieel een afspraak maken. Misschien moet je daarom ook met poortjes of iets dergelijks gaan werken. Maar ja, kun je weer een poortje voor een openbare bibliotheek zetten? Het is een lastig vraagstuk.’

Maakt de identiteit van de verdachte, een 25-jarige man van Somalische afkomst die al op enkele risicolijsten zou staan, maatschappelijke discussie los?

‘Dat zal afhangen van de omstandigheden waarin hij, die overigens een Britse nationaliteit heeft, is geradicaliseerd. De politie gaat uit van een terroristisch motief. Dan zou je het moeten zoeken in de radicale Islam, net als bij de aanslag op MP Stephen Timms elf jaar geleden. Als dan zou blijken dat die man illegaal het Kanaal is overgestoken, zie je de heisa al aankomen.

‘Er zal zeker een discussie loskomen over de aanpak van radicalisme. Aan de andere kant hoor je dat al jaren. Je kunt er in ieder geval van uitgaan dat de dader nooit meer vrijkomt. Voor dit soort aanvallen op de rechtsorde krijg je levenslang hier. Dat is een verschil met Nederland, waar iemand als Volkert van der Graaf weer vrijloopt.’

Premier Boris Johnson en Labour-leider Keir Starmer staan vandaag zij-aan-zij op de plaats van het delict in Leigh-on-Sea. Hoe lang kan de Britse politiek stilstaan bij dit incident, voordat de waan van de dag weer roept?

‘Ik denk dat daar een paar weken overheen gaat. Het is ook reces binnenkort.

‘Er komt nu een tussentijdse verkiezing in dat district, want er moet een nieuw Kamerlid komen. Het wordt interessant om te zien of Labour iemand kandideert daarvoor, of uit respect voor de dood van Amess niemand naar voren schuift. Dat wordt een lakmoesproef voor wat die broederlijkheid van nu waard is.

‘Feit is dat de Britse politiek in de laatste tien jaar enorm gepolariseerd is geraakt. Na de moord op Jo Cox in 2016, middenin het Brexitdebat, leefde wel de discussie of politici niet wat aardiger voor elkaar moesten zijn, om de polarisatie te dempen. Of die vraag nu speelt, is lastig te zeggen. Dit is waarschijnlijk terrorisme. Maar in het algemeen kunnen politici dit misschien aangrijpen om de toon iets te temperen naar elkaar toe.’

Meer over