Nieuws

Raad van State: Nederland mag erkende asielzoekers uit Griekse opvangkampen niet zomaar terugsturen

Het kabinet stuit op een nieuwe horde bij zijn pogingen asielverzoeken sneller af te handelen. De Raad van State heeft geoordeeld dat Nederland de asielaanvraag van statushouders uit Griekenland niet langer klakkeloos mag afwijzen. De uitspraak kan grote gevolgen hebben voor erkende asielzoekers die naar Nederland doorreizen om hier een nieuw asielverzoek in te dienen.

De omstandigheden in vluchtelingenkampen in Griekenland zouden zo verslechterd zijn dat vluchtelingen die hier vandaan komen niet zonder meer mogen worden teruggestuurd.  Beeld Reuters
De omstandigheden in vluchtelingenkampen in Griekenland zouden zo verslechterd zijn dat vluchtelingen die hier vandaan komen niet zonder meer mogen worden teruggestuurd.Beeld Reuters

De hoogste bestuursrechter deed woensdag uitspraak in de zaken van twee Syrische asielzoekers. Griekenland verleende hun na hun vlucht uit Syrië begin 2020 de vluchtelingenstatus. Op grond daarvan kunnen zij legaal in Griekenland verblijven. De opvang van statushouders in Griekenland is echter slecht geregeld. Er is geen werk, talencursussen worden nauwelijks aangeboden en huisvesting voor vluchtelingen is meestal tijdelijk, voor zover die al voorhanden is. Een deel van de 30 duizend asielzoekers die in 2020 een Griekse verblijfsvergunning kregen, leeft op straat.

De uitzichtloze omstandigheden drijven steeds meer ‘Griekse’ statushouders ertoe hun heil elders te zoeken. Met hun Griekse verblijfsstatus kunnen ze legaal doorreizen naar andere EU-landen. Daar dienen ze dan een nieuw asielverzoek in. Tot nu toe wees de Nederlandse overheid dit soort verzoeken zonder omhaal af, want Nederland hoeft op grond van EU-afspraken geen vluchtelingen op te vangen die al in een andere lidstaat een verblijfsstatus hebben.

Mensonwaardige omstandigheden

Die vlieger gaat niet langer op, stelt de Raad van State in zijn nieuwste vluchtelingenarrest. Min of meer automatisch terugsturen kan alleen als het opvangland de mensenrechten van de asielzoeker waarborgt. In het geval van Griekenland is dat niet langer zeker, concludeert de bestuursrechter op basis van actuele informatie over de opvangsituatie in Griekenland. ‘Griekenland kan in de praktijk vaak niet voorkomen dat statushouders in een mensonwaardige situatie terechtkomen waarin zij niet kunnen voorzien in de belangrijkste basisbehoeften, zoals onderdak, eten en stromend water’, schrijft de afdeling bestuursrechtspraak.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (VVD, Asielzaken) moet nu beter het standpunt onderbouwen dat de mensenrechten van de twee Syriërs in Griekenland niet geschonden zullen worden, óf hun asielaanvraag alsnog inhoudelijk in behandeling nemen. In het laatste geval maken de twee kans op een nieuwe verblijfsstatus, maar nu in Nederland. Syrië geldt in vrijwel de hele EU (behalve in Denemarken) als onveilig land. Nederland zet momenteel geen asielzoekers naar Syrië uit.

De dramatische opvangsituatie in Griekenland is daarmee een nieuwe spaak in het wiel van het haperende Europese vluchtelingenbeleid. Populaire vestigingslanden als Nederland en Duitsland zagen de bui al een tijdje hangen, omdat rechters in verscheidene lidstaten hun zorgen begonnen te uiten over de mensonwaardige toestanden in Griekenland. Zo vond de Raad van State in 2018 nog wél dat Nederland Griekse statushouders kon terugsturen, maar hij merkte daar toen al bij op dat de situatie in Griekenland ‘moeilijk’ was.

Tweede vluchtelingenstroom

Sindsdien is die situatie aanzienlijk verslechterd. Griekenland moet als zogenoemd poortland van de EU net als Spanje en Italië relatief veel vluchtelingen opvangen, maar kan die stroom totaal niet aan. Het land kampt met grote economische problemen en vraagt al jaren om meer hulp, ook financieel, van de andere EU-landen. Het gevolg is dat er nu een aanzienlijke tweede vluchtelingenstroom op gang komt van Griekse statushouders die op eigen houtje naar de voorkeursbestemmingen elders in Europa vertrekken.

Samen met onder andere Frankrijk en Duitsland stuurde Nederland begin juni een brandbrief aan de Europese Commissie om dit probleem aan te kaarten. Duitsland stelt in de brief dat het sinds juli 2020 al 17 duizend asielaanvragen heeft gekregen van Griekse statushouders die hun vrije doorreisrecht in het Schengengebied hebben gebruikt om in Duitsland een nieuwe asielpoging te wagen. De briefschrijvers beschuldigen Griekenland ervan deze trend bewust aan te moedigen om van de vluchtelingen af te komen.

Meer over