Nieuws

Raad van State: behoud Kamerzetel door staatssecretaris niet in strijd met grondwet, wel ‘ongelukkig’

Dat drie staatssecretarissen in het demissionaire kabinet zijn benoemd terwijl ze Kamerlid zijn gebleven, is niet in strijd met de grondwet. Dat heeft de Raad van State geconcludeerd. De belangrijkste adviseur van de regering zegt wel dat ‘de gang van zaken uit grondwettelijk oogpunt ongelukkig is’.

VVD-Kamerlid Dilan Yeşilgöz is de nieuwe staatssecretaris Economische Zaken en Klimaat. Beeld ANP
VVD-Kamerlid Dilan Yeşilgöz is de nieuwe staatssecretaris Economische Zaken en Klimaat.Beeld ANP

De kwestie speelde op toen drie Kamerleden in het huidige demissionaire kabinet plaatsnamen. Dilan Yeşilgöz (VVD) werd demissionair staatssecretaris van Milieu, Dennis Wiersma (VVD) van Sociale Zaken en Steven van Weyenberg (D66) van Infrastructuur. Twee weken geleden vroeg de Tweede Kamer de Raad van State, de juridisch adviseur van kabinet en parlement, zich in een spoedadvies uit te spreken over de vraag of deze drie hun Kamerzetel mochten behouden.

Volgens de Raad van State geeft de Grondwet daarover niet direct uitsluitsel. Een artikel bepaalt dat een Eerste of Tweede Kamerlid niet tegelijkertijd ook minister of staatssecretaris kan zijn, maar daarop bestaat een uitzondering: een demissionair bewindspersoon die bij een nieuwe verkiezing een Kamerzetel behaalt, mag wel een dubbelfunctie vervullen. Volgens de Raad van State geldt deze uitzondering ook voor Yeşilgöz, Wiersma en Van Weyenberg.

Kabinet ‘te summier’

Een artikel uit de Kieswet, dat bepaalt dat een Tweede Kamerlid zijn lidmaatschap verliest wanneer hij benoemd wordt in een ambt, kan daar niets aan veranderen. Volgens de Raad van State is de reikwijdte van de Kieswet daarvoor te ‘beperkt’.

Toch is de Raad van State kritisch over de manier waarop de benoemingen zijn verlopen. Zo heeft het kabinet noch de Kamer publiekelijk onderkend dat de benoemingen mogelijk op gespannen voet stonden met de grondwet. De benoeming van Yeşilgöz in mei is ‘vrijwel ongemerkt voorbijgegaan’, aldus de Raad. De eventuele botsing met de Grondwet kwam pas ruim na de aankondiging van de twee andere benoemingen aan de orde. De antwoorden die het kabinet vervolgens gaf op Kamervragen over de kwestie, noemt de Raad ‘te summier’.

De discussie over de dubbelfunctie werd aangezwengeld door de hoogleraren Bert van den Braak en Wim Voermans, die meenden dat de drie hun Kamerzetel zouden moeten opgeven. Renske Leijten van de SP nam hun bezwaren over en riep de kersverse bewindslieden hun Kamerzetel op te geven. ‘Geen gehakketak over interpretaties van de wetten’, zei Leijten destijds. ‘Dit moet nu eerlijk geregeld worden.’

De Raad van State pleit er in zijn advies voor om die discussie niet tot louter de drie demissionaire staatssecretaris te beperken. Zo zijn ook bijvoorbeeld demissionair premier Mark Rutte en ministers Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra op dit moment Tweede Kamerlid. Hoewel dit volgens de Grondwet dus is toegestaan, ‘is de vraag of dat niet veel fundamenteler van invloed is op de gewenste scheiding van verantwoordelijkheden van bewindspersonen en Kamerleden’, schrijft de Raad. Een vraag die aan relevantie wint ‘naarmate het meer Kamerleden betreft en de kabinetsformatie langer duurt’.

Meer over