Quiz steeds populairder

De jaarlijkse Grote Geschiedenis Quiz van de Volkskrant en het Historisch Nieuwsblad groeit nog altijd in populariteit. Ditmaal deden 2100 mensen mee....

1. Wat heeft Philips niet (mede) uitgevonden?

Bij het nakijken van de inzendingen zág je sommige deelnemers denken: een strikvraag, dus het zal die Philishave wel wezen. Mis dus. Philips probeerde de videomarkt uit met Video 2000 maar was te laat in de slag. Het VHS-systeem is een Japanse uitvinding.

2. Aan de politieke loopbaan van CDA-politicus Willem Aantjes kwam een einde nadat onthuld werd dat hij lid was geweest van de Germaanse SS. Wat was de Germaanse SS eigenlijk?

De Germaanse SS was een politiek-ideologische afdeling van de SS. Dus níet de Nederlandse afdeling van de (daadwerkelijk vechtende) Waffen-SS.

3. Onder generaal Videla heerste in de jaren 1976-1981 in Argentinië een schrikbewind. Hoeveel slachtoffers (bij benadering) maakte dit regime?

10- tot 15.000. Opvallend vaak goed ingevuld. Misschien door de verlovingsverhalen rond Willem-Alexander en Maxima?

4. Naar wie is Prinsjesdag vernoemd?

Naar de laatste stadhouder, prins Willem V, die in 1795 door de Fransen werd verdreven. Oorspronkelijk was het de verjaardag van deze Willem: 8 maart.

5. Het Nederlandse leger leed in de meidagen van 1940 op veel plaatsen een grote nederlaag tegen het Duitse leger. Maar waar wist het Nederlandse leger wél stand te houden?

Kornwerderzand bleek bij de meeste deelnemers bekend terrein. De Duitsers zagen geen kans vanuit Friesland de Afsluitdijk op te komen. Ze werden letterlijk van de weg geschoten.

6. Waarom besloot de Nederlandse regering eind jaren veertig het paspoort van de cineast Joris Ivens in te trekken?

Ivens zelf beweerde wel dat zijn paspoort ooit is ingetrokken, maar in werkelijkheid gebeurde dat niet. Wel moest hij zich een tijdlang geregeld melden bij de Nederlandse autoriteiten.

7. Wat hoort niet in het rijtje thuis? Het Dubbeltje van Drees, het Tientje van Lieftinck, de Snip van Zalm of het Kwartje van Romme.

Prototype van een strikvraag. Het Dubbeltje van Drees heeft uitsluitend ooit bestaan in het hoofd van degeen die deze vraag bedacht.

8. Waarvoor heeft Nederland Nieuw-Amsterdam (het latere New York) ingeruild?

De vraag met de meeste goede antwoorden. Misschien omdat het als zo'n merkwaardige zet klonk dat bijna ieder schoolkind het onthouden heeft. Suriname dus.

9. Waar was de Zilvervloot eigenlijk naar op weg?

Naar Spanje met goud en zilver uit de Zuid-Amerikaanse mijnen. Piet Heyn onderschepte de vloot in september 1628. De buit bedroeg 12 miljoen gulden. De West-Indische Compagnie keerde dat jaar 50 procent dividend uit.

10. Wanneer in 1900 een Nederlands fanfare-orkest het volkslied ten gehore bracht, welk lied werd dan eigenlijk gespeeld?

Het was Wien Neêrlands Bloed van Hendrik Tollens. Met deze vraag wisten nogal wat inzenders geen raad. Het Wilhelmus, dat lang voor katholiek Nederland niet te pruimen was geweest, werd pas in 1932 het officiële Nederlandse volkslied.

11. De Oranjes en hun aanhangers sprongen niet altijd even zachtzinnig om met politieke tegenstanders. Wie van de onderstaande personen kwam niet door hun toedoen om het leven?

Ferdinand Domela Nieuwenhuis en koning Willem III waren, zacht gezegd, niet de dikste vrienden, maar het leven verloor hij niet door deze moeizame verhouding. Voor weinig deelnemers een probleem.

12. Welk jaar was het Rampjaar?

Het was 1672 (radeloos, redeloos, reddeloos). Ook dát wist de overgrote meerderheid.

13. Waarom kwam in 1951 een grote groep Molukkers naar Nederland?

Er is gepoogd de Molukse KNIL-militairen in Indonesië zelf of op Nieuw-Guinea te demobiliseren. Dat stuitte op bezwaren van het nieuwe bewind in Jakarta omdat Soekarno vreesde dat de Molukkers wilden vechten voor de pas opgerichte Republiek der Zuid-Molukken. Daarom werden de Molukkers overreed naar Nederland te komen om daar te demobiliseren.

14. Welke Nederlandse politicus wilde het Nederlandse politieke bestel laten ontploffen?

Hans van Mierlo. Zijn Democraten '66 wilde van de vastgeroeste politieke mores af. Maar diverse inzenders kwamen daar niet op. Veel quizdeelnemers dachten eerder aan Roel van Duyn of boer Koekoek.

15. 'Praten als Brugman' is een gevleugelde uitspraak. Wie was Jan Brugman?

Een boeteprediker uit de 15de eeuw. Maar velen dachten aan een Amsterdamse straatfiguur uit 1900.

16. Hoe heet het eerste computerspel dat eind jaren zeventig, begin jaren tachtig in de speelhallen verscheen en daarna de huiskamers veroverde?

Pong was het allereerste primitieve computerspelletje dat met een beetje fantasie op tennissen leek. Opvallend veel foute keuzes voor Pacman.

17. 'Dan liever de lucht in', zei Van Speyk. Bij welke gelegenheid zou hij deze gevleugelde woorden hebben uitgesproken?

Jan Carel Josephus van Speyk commandeerde een kanonneerboot tijdens de Tiendaagse Veldtocht. Op 5 februari 1831 dreef een storm zijn schip tegen de kade in Antwerpen. Een menigte bestormde het schip en veroverde de vlag. Daarop stak Van Speyk de lont in het kruitvat. De befaamde woorden zijn apocrief want niemand aan boord kon het navertellen.

18. Zet in de juiste chronologische volgorde:

U-2 incident / De invasie bij de Varkensbaai / De bouw van de Berlijnse Muur / 'Ich bin ein Berliner' (J.F. Kennedy te Berlijn).

Veel deelnemers begonnen met de bouw van de Berlijnse Muur (augustus 1961) in plaats van met de U-2 (1 mei 1960). De Varkensbaai was van april 1961. Kennedy reisde in juni 1963 naar Berlijn om de inwoners een hart onder de riem te steken (vanwege die Muur).

19. De publiciste Renate Rubinstein speelde tijdens de jaren zestig en zeventig een hoofdrol in de 'Weinreb-affaire' en het debat over het China van Mao Tse Toeng. Wie was bij deze laatste controverse haar voornaamste opponent?

Ook lastig. In de Weinreb-affaire was W.F. Hermans de grootste opponent van Rubinstein, maar over China ging het tegen prof. Wertheim.

20. Wat is de oorspronkelijke betekenis van het woord 'mof' in verband met onze oosterburen?

Heel veel fout. Het enig juiste antwoord: een huurling in het staatse leger.

21. Uit welk jaar dateert het 'Pact van Dokkum'?

Het ging om de Elfstedentocht. In 1940 besloot een groep kanshebbers samen over de streep te komen. Maar het goede antwoord stond door een misverstand niet in het lijstje. Daarom zijn alle antwoorden goedgerekend. Toch vreemd dat zoveel mensen het jaartal 1498 invulden. Wat dachten die?

22. Wat is de oudste Nederlandse naamloze vennootschap?

Geen twijfel mogelijk: de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Overwegend goed geantwoord.

23. Wat schoot Eddy Treytel, doelman van Feyenoord, op 15 november 1970 in de match tegen Sparta uit de lucht?

Een klassieke uittrap. De meeuw sneuvelde onder het geweld. Een flinke meerderheid wist het.

24. Welke van de volgende Nederlandse songs werd nummer 1 in de Verenigde Staten?

Dat was Venus. Ook Radar Love en Little Green Bag scoorden hoog in de Amerikaanse hitparade, maar ze haalden nooit de top. De prestatie van Shocking Blue lag nog vers in de herinnering van veel inzenders.

25. Combineer de volgende uitspraken met de bijbehorende Amerikaanse presidenten:

1. America can not be an ostrich with its head in the sand (Wilson).

2. Au revoir (Nixon).

3. Why don't people like me? (Johnson).

4. Surround yourself with the best people you can find, delegate authority, and don't interfere (Reagan).

Die bleek goed te beredeneren. Johnson was impopulair door de oorlog in Vietnam. Woodrow Wilson vocht vergeefs tegen het isolationisme in de Verenigde Staten, vandaar de struisvogeltekst. Reagan delegeerde en zo moest Nixon wel overblijven.