Column

QE, een berg geld waarmee iedereen in de maag zit

Peter de Waard

Ondanks alle doom and gloom in winkelland is het feest op de effectenmarkten. Ongemerkt vestigde de AEX Index vorige week een historisch record. Voor het eerst kwam de aandelenindex op het hoogste punt aller tijden. Niet de officiële AEX Index, want die staat nog fiks onder het record van 701,56 punten op 4 september 2000. Maar de AEX met herbelegd dividend - de AEX Gross Total Return - heeft een all time high gevestigd. Gisteren noteerde de index 1312,44, ruim boven het record van 2000.

De nieuwe beurshausse is vooral te danken aan het besluit van de Europese Centrale Bank (ECB) om voor 1.100 miljard euro staatsobligaties op te kopen. Met deze zogenoemde kwantitatieve verruiming (QE) moet de economie een nieuw steuntje in de rug krijgen. De ervaring is dat het vooral leidt tot een nieuwe berg geld waarmee iedereen in de maag zit.

Beleggers lijken er het meest van te profiteren omdat die bij gebrek aan alternatief voor een groot deel op de effectenmarkten wordt weggezet. Dat leidt tot koerswinsten.

Er zit ook een keerzijde aan. Er ontstaat voor beleggers een groot tekort aan zogenoemd risicomijdend (triple A en double A) waardepapier, zoals staatsobligaties van landen als Nederland en Duitsland worden genoemd. Dit is een probleem omdat pensioenfondsen en verzekeraars hiervan grote hoeveelheden moeten hebben om aan toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen en banken om als onderpand voor derivatenposities te gebruiken.

Het gebrek aan triple A-papier leidt ertoe dat de overblijvende obligaties nog populairder worden waardoor de rente op staatspapier van die landen verder daalt. Duitsland krijgt nu al geld toe op vijf jaar durende leningen. In totaal hebben Nederlandse pensioenfondsen 1.250 miljard euro belegd, waarvan zeker 15 tot 20 procent in triple A-papier: 250 miljard. Dit moet elk jaar worden aangevuld met het bedrag aan aflossingen. Sommige beleggers kunnen buiten de eurozone shoppen, bijvoorbeeld in de VS of Japan, maar andere zullen moeten uitwijken naar riskantere en agressievere beleggingen zoals aandelen, hedgefondsen en vastgoed. Dit kan leiden tot zeperds bij de fondsen of zeepbellen op de markt. Vaak wordt een vergelijking gemaakt met de VS, waar tot vorig jaar qua omvang een soortgelijke QE-operatie plaatsvond. Alleen hadden de VS in die jaren zulke hoge tekorten dat er geen gebrek aan veilig staatspapier was. En daarnaast kent de VS als alternatief een grote markt voor bedrijfsobligaties met een top rating.

In de eurozone zijn de tekorten veel kleiner. Een land als Duitsland heeft zelfs een begrotingsoverschot. En het tekort in Nederland daalt naar 1,9 procent. Als de ECB die schuldenmarkt maandelijks met 60 miljard afroomt, komen de al door lage rekenrente geteisterde pensioenfondsen in nog grotere problemen.

Zo creëert het beursfeestje zijn eigen doom and gloom.

Reageren: p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over