PvdA heeft inzake de WAO iets goed te maken

De PvdA-Kamerleden Bussemaker en Smits zeggen in hun Forumbijdrage verstandige dingen over de WAO. Helaas zwijgen zij over de actuele discussie....

NEDERLAND zal volgend jaar waarschijnlijk een miljoen WAO'ers tellen. Dat vooruitzicht brengt vooral de VVD ertoe de toegang tot de WAO drastisch te willen beperken. In hun ogen is de WAO een zuiver financieel probleem. Dat is merkwaardig, want de kosten van de publieke arbeidsongeschiktheidsregelingen, gemeten in aandeel van de nationale welvaart, zijn de afgelopen jaren gedaald.

Het magische getal van 'één miljoen' verdient wél precisering. Op dit moment verrichten 225.000 WAO'ers betaald werk. Ook de vroeggehandicapten (ruim 127.000 in 2000) tellen mee in deze statistieken. Over de omvang van arbeidsongeschikte 60-plussers in de WAO (wiens uitkering in omringende landen geen WAO, maar pensioen wordt genoemd) zijn geen exacte cijfers bekend, maar het zijn er snel meer dan 200.000. Zo krijgt het WAO-vraagstuk de juiste proporties.

Desalniettemin blijft de huidige WAO een sociale schande. De uitkeringen voor wie nooit (meer) betaald kan werken, zijn te laag. De toegangsdrempels tot de arbeidsmarkt, alle krapte ten spijt, blijven onverminderd hoog. De WAO-uitvoeringsbureaucratie balanceert op de rand van de afgrond door opeenvolgende reorganisaties. En de wachtlijsten in de gezondheidszorg maken het WAO'ers nodeloos moeilijk de weg naar herstel in te slaan.

De PvdA-kamerleden Bussemaker en Smits (Forum, 18 februari) stellen terecht dat er een wereld te winnen valt op het terrein van preventie van arbeidsongeschiktheid door middel van modern personeelsbeleid. In het bijzonder de positie van (jonge) vrouwen en flexwerkers verdient meer aandacht dan zij nu krijgt. Zij besteden echter geen letter aan het actuele debat over het advies van de Sociaal-Economische Raad. Blijft de WAO voor de PvdA te pijnlijk om hier stelling te nemen?

Onderbelicht blijven ook de gevolgen van de snelle transformatie van Nederland van industriële handelsnatie naar een financiële kennis- en diensteneconomie. De betaalde arbeid is van karakter veranderd, evenals de eisen die aan moderne, sociaal vaardige, werknemers worden gesteld. Dat 34 procent van de WAO'ers om redenen van psychische arbeidsongeschiktheid wordt afgekeurd is geen kwestie van 'aanstellerij' of 'inbeelding', maar de onvermijdelijke weerslag van de massale omslag van handenarbeid naar hoogproductieve hoofdarbeid. Ook de nieuwe economie kent oude vormen van uitsluiting.

Werkgevers hebben het er bovendien vaak lelijk bij laten zitten, alle aandacht voor human resource management ten spijt. Hoewel de financiële schade van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid meer op het bedrijf verhaald wordt, is het nog steeds aantrekkelijker om werknemers met een arbeidshandicap te weren dan te investeren in een mensvriendelijk bedrijfsklimaat.

Dit trekt een zware wissel op de WAO-uitvoeringsorganisatie, die zelf kampt met grote problemen. Veel arbeidsongeschikten belanden op dit moment in de WAO zonder gekeurd te zijn, omdat er onvoldoende verzekeringsartsen zijn. Van reïntegratie naar betaald werk, een lastig, kwetsbaar en vaak onbegrepen proces, komt nauwelijks iets terecht.

Na het advies van de Commissie-Donner is nu, op verzoek van de regering, de Sociaal-Economische Raad met een voorstel op hoofdlijnen gekomen. Veel te snel en door politiek opportunisme gemotiveerd hebben staatssecretaris Hoogervorst, de VVD en D66 de doorrekening van het Centraal Planbureau gebruikt om het advies van de SER te bagatelliseren.

De CPB-berekening laat vooral zien - door het hanteren van grote marges - dat geen spijkerharde conclusies kunnen worden getrokken. Het afserveren van het SER-advies op grond van deze voorzichtige CPB-analyse is niet enkel voorbarig, het is ook onverstandig. Het SER-advies biedt daarvoor, gelet op voorgaande analyse, namelijk teveel interessante aanknopingspunten. Ook de commentator van de Volkskrant trok deze conclusie (19 februari), evenals Dik Wolfson, hoewel de toonzetting van zijn bijdrage (16 februari) anders doet vermoeden.

In het SER-advies staat voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten betaald werk centraal. Betrokkenen worden zelf maximaal aangespoord om werk te behouden of te vinden. Overigens kan op dit laatste wel wat worden afgedongen. Keer op keer blijkt namelijk dat gedeeltelijk arbeidsgeschikten tot de meest gemotiveerde potentiële werknemers behoren. De meesten willen gewoon weer dolgraag aan de slag. Daarom zou er veel meer ruimte moeten komen voor Persoonsgebonden Reïntegratiebudgetten, zodat WAO'ers zélf kunnen reïntegreren, in plaats van onderworpen te zijn aan de huidige bureaucratische praktijk.

Verliezen ze een deel van hun inkomsten, dan ontstaat recht op een aanvulling. Volgens de SER moeten werkgevers zich hiervoor privaat verzekeren. Dat is wat GroenLinks betreft alleen een optie als de keuring daarvoor in publieke handen is, zoals ook nu feitelijk geldt bij WAO-hiaatverzekeringen, de aanvulling op de publieke WAO-regeling. Het probleem van afwentelende verzekeraars, waar Wolfson terecht op wijst, kan zo worden opgelost.

Het SER-advies laat geen ruimte voor een passieve of afwijzende houding van werkgevers. Die wordt financieel afgestraft. Daar zou wat mij betreft nog een tandje bijgezet mogen worden, door bijvoorbeeld de Arbeidsinspectie extra budget te geven om de grootste WAO-vervuilers aan hardnekkige controle bloot te stellen. Tenslotte lijkt mij de afschaffing van de Pemba - de boete voor het lozen van WAO'ers - met name voor het grote bedrijfsleven niet verstandig, wat ook blijkt uit de doorrekening van het CPB.

Voor de mensen waarvan snel vast komt te staan dat ze definitief arbeidsongeschikt zullen zijn en blijven, bepleit de SER een fatsoenlijke uitkering. Zij ontvangen een hogere uitkering dan nu. Het is een lang gekoesterde progressieve wens de verlaging van de uitkering van de laatste jaren deels ongedaan te maken.

Dat dit niet aan VVD en D66 is besteed, was genoegzaam bekend, maar van PvdA en CDA mag meer verwacht worden. Deze partijen willen bij de doorrekening van hun verkiezingsproramma's wel graag de mogelijke bezuingingen uit het SER-advies incasseren, maar geen geld reserveren voor de hogere uitkering die de SER bepleit. Hiermee dreigen zij zelfs door de werkgevers links te worden ingehaald.

Het is allereerst aan Ad Melkert om deze confrontatie af te wenden. Wie 12,5 jaar achtereen vanaf het pluche de sociale schande van de WAO niet heeft weten te keren, heeft iets goed te maken. Daarom stel ik aan Melkert en Balkenende voor om de komende tijd te werken aan een politiek akkoord over de WAO op basis van het advies van de SER.

Meer over