NieuwsR-waarde

Publieksverbod bij sportwedstrijden en vervroegde sluiting horeca haalden weinig uit

De coronamaatregelen van 28 september – sportwedstrijden zonder publiek, de horeca om 22.00 uur dicht, hoogstens drie bezoekers thuis – hebben nauwelijks iets uitgehaald. Dat vermoeden bestond al, maar blijkt nu pas in detail uit de jongste berekeningen van het RIVM.

Maarten Keulemans
Bij Sparta proberen ouders van een afstandje toch nog een glimp op te vangen van het jeugdvoetbal. Beeld ANP
Bij Sparta proberen ouders van een afstandje toch nog een glimp op te vangen van het jeugdvoetbal.Beeld ANP

Hoewel de ingrepen het zogeheten reproductiegetal R van het virus van ongeveer 1,3 terug hadden moeten brengen tot onder de 1, bleef het getal steken op 1,2. Daarbij steekt elke geïnfecteerde gemiddeld 1,2 anderen aan.

‘We zijn nog niet onder de 1 geweest’, aldus RIVM-infectioloog Jaap van Dissel woensdag in de Tweede Kamer. ‘We hadden gehoopt dat het als een traptrede naar beneden zou gaan. Maar het leverde bij lange na niet op wat we ervan hadden verwacht’, zegt ook RIVM-hoofdmodelleur Jacco Wallinga.

Pijnlijk, want vooral de vervroegde sluiting van de horeca en het verbod op toeschouwers bij sportwedstrijden leidde tot gemor, bijvoorbeeld omdat ouders niet meer bij de wedstrijden van hun kinderen mochten kijken. Andere maatregelen waren dat thuiswerken ‘de norm’ werd en dat de groepsgrootte werd verkleind tot maximaal dertig personen.

Aanzienlijke aantallen

Toch denkt Wallinga dat de maatregelen niet helemaal voor niets waren. ‘Je ziet dat de R vanaf eind september wel geleidelijk naar 1 terugkruipt. Ik denk dus dat de maatregelen wel enig effect hebben gehad, maar dat het veel langzamer ging dan in maart.’ En kleine verschillen vergroten zich na een tijdje wel degelijk uit tot aanzienlijke aantallen, benadrukt Wallinga: ‘Zonder die maatregelen hadden we nu met zo’n 75 ic-opnames per dag gezeten, in plaats van ongeveer 50’, becijfert hij.

Hoe het precies komt dat men de maatregelen van eind september zo verkeerd inschatte, is niet geheel duidelijk. Het RIVM had immers becijferd dat de ingrepen het reproductiegetal viertiende punt omlaag zouden duwen: van 1,3 naar 0,9. De meest waarschijnlijke verklaring vindt Van Dissel dat burgers zich slecht aan de maatregelen houden: ‘We zien bijvoorbeeld dat de oproep om thuis te werken minder gevolg heeft gekregen dan in het voorjaar het geval was.’

Ook is denkbaar dat het RIVM het effect van de maatregelen te hoog inschatte. ‘Het is eenvoudigweg niet mogelijk om van elke individuele activiteit te zeggen wat het effect is’, aldus Van Dissel. ‘Het is niet zo dat we een tabel hebben waarop staat: het instellen van een avondklok haalt 0,05 van de R-waarde af, of zoiets.’

Alarmfase

Naar verwachting hebben de huidige maatregelen wél effect: ‘Anders zou je nu geen afname van het aantal positief geteste personen zien’, aldus Van Dissel. Hoe hoog het R-getal inmiddels precies is, kan men pas naderhand bepalen. Dat komt doordat iemand die vandaag besmet raakt pas na een tijdje meetelt, als hij zich met symptomen meldt bij de teststraat. Bij de jongste stand van zaken, op 16 oktober, stond de R op ongeveer 1,1.

Het RIVM verwacht dat het reproductiegetal, met de huidige maatregelen, terug zal zakken tot 0,88. Naar verwachting op 20 december, pal voor Kerst, zal het aantal ic-opnames daarmee weer onder de tien per dag komen, de grens waar de corona-alarmfase versoepelt van ‘zorgelijk’ naar ‘waakzaam’. Maar de onzekerheden zijn aanzienlijk, blijkt uit de cijfers. Als het meezit, wordt de kritische grens al eind november bereikt; met wat meer pech, pas half februari.

Meer over