Psychologen geven antwoord

De interviewbundel Wat bezielt de psycholoog? - Gesprekken met vooraanstaande psychologen (Nieuwezijds; fl 43,50) geeft niet alleen de stand van zaken in het psychologisch onderzoek weer, maar legt ook de persoonlijke motieven van de geïnterviewden bloot, schrijft auteur Ad Bergsma in zijn inleiding....

Af en toe probeert hij het. Bergsma, redacteur van het tijdschrift Psychologie Magazine waarin de meeste van de interviews eerder verschenen, laat de taalkundige Anne Cutler bekennen dat de mensen die zij ontmoet, minstens even belangrijk zijn als 'de abstracte ideeënwereld van de wetenschap'. De Britse psychologe Susan Blackmore meldt: 'Nu ik weet dat mijn 'zelf' een illusie is, maak ik mij minder zorgen over hoe ik overkom en dergelijke.'

Dat zijn vrijblijvende uitspraken, waartoe je onderzoekers uit elke tak van de wetenschap kunt verleiden. Veel voegen ze niet toe, en in het geval van psychologen krijg je er een plaatsvervangend schaamtegevoel bij: de psycholoog bij de journalist op de sofa - dat kan niet goed gaan.

Gelukkig weet Bergsma zich redelijk in te houden. Veel van zijn interviews bestaan uit lange citaten waarin de wetenschappers geduldig uitleggen hoe zij proberen hun eigen deeltje van de menselijke psyche te ontrafelen. Vaktaal wordt weggelaten, en onnodige cijfers en grafieken ontbreken.

Het boek biedt zo een leesbaar kijkje op de terreinen waarop de psychologie zich momenteel begeeft. Er komt een veelheid aan vragen aan bod. Worden mensen niet zieker van een overdaad aan geestelijke gezondheidszorg? Helpt praten over een trauma wel? Moet je iemand met paniekaanvallen geneesmiddelen geven of cognitieve therapie? Waarom valt iemand tijdens het autorijden in slaap? Waarom pesten mensen elkaar op het werk? En hoe help je iemand omgaan met de stemmen in zijn hoofd?

De antwoorden schetsen in hun totaliteit het beeld van een wetenschap die een klein beetje greep begint te krijgen op de complexe menselijke geest. Tegelijkertijd lees je tussen de regels door dat er nog veel problemen bestaan. In hoeverre is het menselijk gedrag evolutionair, psychisch of sociaal bepaald? Werken psychofarmaca beter dan therapieën? Is de patiënt gebaat bij een bepaalde therapiemethode, of vindt hij het gewoon fijn om tegen iemand te praten? Over die grote thema's heeft elke psycholoog iets anders te zeggen.

Bergsma had dat wel iets meer mogen benadrukken. De geïnterviewden mogen uitgebreid over hun theorieën vertellen, en krijgen slechts sporadisch tegengas. Wat dat betreft heeft Bergsma de psychologen te veel als 'vooraanstaande' wetenschappers beschouwd, en te weinig als mensen die zoekend en tastend hun weg proberen te vinden in de doolhof van de menselijke hersenen.

Meer over