Psycho-buddy garantie voor leuke uitstapjes

Psychiatrisch patiënt Johan (54) hangt verveeld in zijn stoel als buddy Anton de afdeling op loopt. De herkenning van zijn maatje werkt als een peppil....

Van onze correspondent

André Lammerse

MAASTRICHT

In de gang van psychiatrisch ziekenhuis Vijverdal in Maastricht galmt Johans onbedaarlijke lach. Voor de zwakbegaafde en psychotische Maastrichtenaar, die al zijn halve leven in Vijverdal woont, kan de dag niet meer stuk. De komst van zijn 'psycho-buddy' staat garant voor leuke uitstapjes. Vanavond pakken ze de stadsbus om de mis in de Onze Lieve Vrouwe-basiliek bij te wonen.

Buddy Anton van der Zandt is een van de 75 vrijwilligers van de Maastrichtse stichting Horizon, een soort datingbureau dat niet-hulpverleners koppelt aan chronisch psychiatrische patiënten. De psycho-buddy's proberen het sociaal isolement van de vaak hopeloos vereenzaamde patiënten te doorbreken. Ze tekenen een contract waarin ze zich committeren hun patiënt regelmatig te bezoeken of iets met hem of haar te ondernemen. Wandelen, winkelen of koffie drinken in de stad zijn favoriet. Sommige koppels gaan wekelijks fietsen of zwemmen, andere durven zelfs een vakantie naar Bergen aan Zee aan.

Geestelijk vader van Horizon is psychiater D. Petry van Vijverdal. Hij introduceerde tien jaar geleden de 'vriendendienst' in de Nederlandse psychiatrie om patiënten weer te laten deelnemen aan het maatschappelijk leven. Na een bescheiden vrijwilligersnetwerk te hebben opgebouwd, droeg hij de coördinatie twee jaar later over aan de stichting Horizon. Nu zijn in Nederland een stuk of 25 vriendendiensten als Horizon actief.

Petry: 'Wat voor chronisch psychiatrische patiënten ontbreekt, is steun en aandacht van buiten de beschermde inrichting. De meesten zien alleen hulpverleners om zich heen, terwijl ze juist zeer veel behoefte hebben aan een confrontatie met de buitenwereld. Dus iemand die nu eens géén familie is, maar wel af en toe langskomt, aandacht voor je heeft en je mee op sleeptouw neemt. Dat herstelt het zelfvertrouwen van de patiënten en bevordert hun eventuele terugkeer in de maatschappij.'

De laatste jaren is er een groeiende behoefte aan de psycho-buddy's ontstaan. In Maastricht en omstreken telt de wachtlijst voor een 'maatje' vijftig langdurig behandelden. Driekwart van de aanmelders heeft een psychotische achtergrond. De toenemende vraag hangt sterk samen met bezuinigingen in de psychiatrie, zegt Petry. Krimpende budgetten voor activiteitenbegeleiding leiden voor de patiënten steeds meer tot chronisch duimendraaien op zaal.

Afdeling G van Johan bijvoorbeeld, behangen met actuele protestleuzen als Borst Lappen!, zal dit jaar voor het laatst op groepsvakantie gaan, kondigt unithoofd P. Clerkx aan. 'Wij hebben onze handen vol aan de dagelijkse gang van zaken. Voor Johan, die er vaak op uit wil, is het een zegen dat Anton hem af en toe komt ophalen.'

Op het terras van het OL-Vrouweplein geniet Johan als een ouwe dief. 'De mis woar sjoen, hè?', herhaalt Johan steeds in onvervalst Maastrichts. 'En de priester zag er goed uit. Nee, het was leuk in de kerk.' 'Beter dan in Vijverdal, hè?', vraagt Anton. Johan: 'Jááá. In Vijverdal zat ik nu de hele avond in mijn vaste stoel. Daar word je niet vrolijker van, heel de avond in je vaste stoel zitten.'

Het Horizon-contact voor Johan beschouwt Vijverdal als een zinvolle invulling van zijn vrijetijdsbesteding. Een terugkeer in de maatschappij zit er voor Johan niet meer in - daarvoor heeft hij te veel problemen. Maar bij andere, minder hulpbehoevende patiënten kan de buddy wel degelijk bijdragen aan een eventueel ontslag uit de kliniek. 'Rehabilitatie' heet dat in jargon: de patiënt met arbeidstherapie, woonbegeleiding en het contact van een buddy weer laten functioneren in de maatschappij.

Wim Vliegen (50) van afdeling H heeft genoeg verstandelijke vermogens om straks op eigen benen te staan. Een eerste aanzet daartoe is zijn aanmelding voor een beschermd-wonenproject van Vijverdal. Zijn buddy Lara is voor de verwezenlijking van zijn plannen een grote steun, vertelt hij op zijn kamer. 'Ik kijk elke veertien dagen uit naar haar komst. We gaan vaak naar de stad, dat durfde ik eerst niet. Binnenkort komt ze langs om mijn verjaardag te vieren.'

Vijf jaar geleden werd Vliegen in Vijverdal opgenomen toen hij compleet doordraaide van de stemmen in zijn hoofd. Zijn vroegere vrienden en kennissen ziet hij niet meer 'Mijn vrienden zitten hier op de afdeling.' De enigen die hem nog sporadisch bezoeken zijn een broer en een zus. 'Daarom ben ik heel blij met Lara. Het is een kunstmatige vriendschap, dat weet ik ook wel, maar het gaat erom dat ik af en toe weer eens buiten kom. Zonder haar lukt dat niet. Ik ben bang om er alleen op uit te trekken, al wordt dat wel steeds minder.'

De vriendendienst is een relatief nieuw verschijnsel in de psychiatrie, zegt psychiater Petry. 'Wetenschappelijk onderzoek naar het effect ervan is daardoor amper voorhanden. Maar los van de wetenschappelijke waarde, kunnen we uit de reacties van patiënten opmaken dat ze er baat bij hebben.'

Terug op Vijverdal snelt Johan meteen naar de recreatieruimte waar hij de kantinejuffrouw enthousiast verslag doet van zijn belevenissen. Vanavond is Antons missie geslaagd. Maar het komt ook voor dat er geen land met Johan te bezeilen is. Is het buddy-schap dan geen zware opgave?

'Absoluut niet. Soms is hij depressief zonder dat ik hem daaruit krijg. Dat zij dan zo. Maar als ik hem net als vanavond weer helemaal zie opbloeien, dan geniet ik daar intens van. Ik vraag me vaak af waarom ik dit niet veel eerder heb gedaan.' En het volgende uitstapje? 'Over twee weken: pannenkoeken eten in Gulpen.'

Meer over