Provincie zet kraan open maar helpt niet dweilen

Om verdroging van natuurgebied tegen te gaan, laat de provincie het grondwater in Amersfoort stijgen. Wat als straks de kelders onderlopen?...

TEKST MICHIEL HAIGHTON

Winter 2004-2005 breekt het moment van de waarheid aan voor de ruim achttienduizend Amersfoortse huiseigenaren die vorige week een brief van de provincie Utrecht ontvingen over het stijgende grondwater in hun wijk. Dan zal blijken of bij de eerste beste hoosbui hun kelders of kruipruimtes vol met water stromen.

In opdracht van de provincie Utrecht vermindert drinkwaterbedrijf Hydron Midden-Nederland de grondwaterwinning in Amersfoort. Jaarlijks wordt er vier miljoen kubieke liter water minder opgepompt dan voorgaande jaren. Hierdoor zal de grondwaterstand aanzienlijk stijgen, de hoogste stand wordt in de winter van 2004-2005 bereikt. En zal dan structureel op dat peil blijven.

Het doel van deze exercitie is volgens Geert-Jan Nijsten, beleidsmedewerker 'Grondwater' van de provincie Utrecht, om de natuur 'in de omgeving van Amersfoort' een handje te helpen. 'Die lijdt namelijk aan verdroging.' Als bewijs laat hij een rapport van veertien jaar oud zien dat over de netelige verdrogingssituatie in Amersfoort handelt. 'Sindsdien is het volgens ecologen alleen nog maar erger geworden', aldus Nijsten.

De natuur staat dus op winst in Amersfoort. Voor huiseigenaren heeft de verminderde grondwaterwinning echter een tegenovergesteld effect. Kelders en mogelijk ook kruipruimtes kunnen vol water lopen. Voor die laatste categorie zal de schade overigens best meevallen, zegt Nijsten. 'We hebben extra maatregelen genomen om de wateroverlast in kruipruimtes, tot een diepte van zeventig centimeter, zoveel mogelijk te voorkomen.'

Kelders zijn een ander verhaal. Die kunnen tot een diepte van twee meter liggen en zullen vol water lopen als zij niet waterdicht zijn. Hoeveel mensen een kelder hebben en of die al dan niet waterdicht zijn, heeft de provincie niet uitgezocht. 'Ondoenlijk', zegt Nijsten.

Voor schade die kan optreden als gevolg van de verminderde grondwaterwinning hoeven gedupeerden niet aan te kloppen bij de provincie. 'Perceeleigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het lekdicht maken van hun kelder.'

Wel heeft de provincie een aantal 'tips' voor haar burgers. In de brief die ze vorige week verstuurde aan de achttienduizend mogelijk gedupeerden werden zij aangeraden waardevolle zaken 'verhoogd of ergens anders te plaatsen'. En voor bouwtechnische vragen kregen de Amersfoorters het advies zich te wenden tot 'een aannemer of bouwmarkt.'

De Vereniging Eigen Huis (VEH) laat in een reactie weten dat de provincie Utrecht zich wel 'erg makkelijk' van haar verantwoordelijkheid ontdoet. Tientallen verontruste telefoontjes kreeg de VEH te verwerken. Volgens woordvoerder Hans Delaporte stijgt het grondwater in Amersfoort door menselijk handelen, op last van de provincie. 'Dus met een simpele verwijzing naar de bouwmarkt mag de provincie zich er niet van afmaken.'

Ook bedient de provincie zich volgens de VEH-woordvoerder van 'onwaarheden' in de brief die ze naar de Amersfoortse burgers heeft gestuurd. Zo staat daarin dat een hoge waterstand niet tot problemen hoeft te leiden 'omdat de plaatselijke bouwverordening bepaalt dat kelders in Amersfoort lekdicht moeten worden aangelegd'.

Dit is onjuist. In de bouwverordening van Amersfoort is niets over lekdichte kelders opgenomen. Geen huiseigenaar heeft dus de garantie dat zijn kelder waterdicht is. 'Een communicatiefoutje van de gemeente', verontschuldigt de provincie zich.

Amersfoort is niet de enige gemeente in Nederland die kampt met stijgend grondwater. En ook niet de enige gemeente waar een discussie woedt over de vraag waar de verantwoordelijkheid van de overheid eindigt. Om meer duidelijkheid over dit onderwerp te krijgen, heeft de Commissie Integraal Waterbeheer, onder leiding van ZKH Prins Willem-Alexander, vorige maand een advies ('Samen Leven met grondwater') uitgebracht.

De prins constateert, net als de provincie, dat burgers zelf een verantwoordelijkheid hebben om 'op eigen terrein' problemen met stijgend grondwater op te lossen. Maar ook dat overheden het 'wel mogelijk moeten maken dat deze burger zijn verantwoordelijkheden kan nemen'. En dat is volgens hem vaak niet het geval. 'Burgers worden vaak van het vochtige kastje naar de beschimmeldemuur gestuurd.' Ook ligt volgens de CIW vaak de 'eenzijdige nadruk' op het bestrijden van verdroging, zonder dat voldoende rekening wordt gehouden met de mogelijke negatieve gevolgen voor stedelijke gebieden.

De provincie zegt 'kennis te hebben genomen' van het rapport. 'Maar omdat het pas vorige maand is verschenen, hebben wij het nog niet kunnen verwerken in ons beleid.'

Meer over