Prostitutieplan in psychiatrie 'zal misbruik niet voorkomen'

Psychiatrische instellingen doen verwoede pogingen om het seksueel misbruik binnen de inrichtingen in te dammen. Instellingen hebben speciale preventieprojecten, ze geven voorlichting aan patiënten en medewerkers, en ter afschrikking wordt de laatste jaren meestal aangifte gedaan....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

'Dat werkt niet', zegt directeur W. van Ewijk van psychiatrisch centrum Vogelenzang in Bennebroek. 'Er zijn in de samenleving voldoende prostituees, maar neemt daarmee het aantal verkrachtingen af? Stel dat je in seksuele nood zit, maar je bent nog nooit naar de hoeren geweest. Ga je dan nu plotseling wel? Je voorkomt misbruik niet door mannen de weg naar een bordeel te wijzen.'

'Seksueel misbruik is de schaduwkant van de openstelling van psychiatrische centra', zegt directeur H. de Bont van de psychiatrische instelling Willibrord in Heiloo. 'We kunnen patiënten die zich misdragen, niet meer continu opsluiten, dat is terug naar de jaren twintig. Anderzijds voelen we de druk om de zwakkeren die aan ons zijn toevertrouwd, te beschermen.'

Van Ewijk spreekt van 'een spanningsveld'. Een groeiend deel van zijn patiënten wordt op last van justitie gedwongen verpleegd, vanwege het gevaar dat ze voor zichzelf of voor anderen vormen. Die mensen kan ik niet uit de inrichting ontslaan, maar ze bedreigen wel het veilige klimaat in de instelling.'

Vogelenzang werd een paar maanden geleden getroffen door 'een explosie' van zedendelicten: vier verkrachtingen en twee aanrandingen. Of die cijfers iets zeggen over de omvang van seksueel misbruik in de psychiatrie, is niet duidelijk. Gegevens over misbruik tussen patiënten onderling zijn er niet. Alleen misbruik door hulpverleners wordt geregistreerd.

Prof.dr. J. Frenken, hoogleraar seksuologie, spreekt van 'incidenten'. Maar volgens het Clara Wichmann Instituut maken vrouwelijke patiënten geregeld melding van bedreiging, aanranding of verkrachting.

'Psychiatrische ziekenhuizen zijn voor vrouwen zeer onveilig', zegt medewerker G. Ketelaars. 'Vrouwen worden soms op dezelfde afdeling verpleegd als seksuele delinquenten. Dat is een maximaal risico.'

Het Clara Wichmann Instituut voerde onlangs een proefproces voor een patiënte die in een psychiatrische instelling was verkracht. Het hof in Arnhem stelde de inrichting aansprakelijk, omdat die had verzuimd maatregelen te nemen die de verkrachting hadden kunnen voorkomen.

Een doortastend preventiebeleid tegen seksueel misbruik heeft in psychiatrische centra geen prioriteit, zegt Ketelaars.

'Er zouden gescheiden toiletten moeten komen, en deursloten. En vrouwen zouden de mogelijkheid moeten hebben om te kiezen voor een verblijf op een aparte afdeling.'

Maar directeuren van psychiatrische instellingen stellen dat misbruik moeilijk te voorkomen is. 'We hebben een open instelling, iedereen kan hier in- en uitlopen', zegt Van Ewijk.

De mannen van de vrouwen scheiden is geen oplossing, zegt De Bont. 'Ongeveer 95 procent van onze patiënten moet weer terug de maatschappij in. Je kunt ze niet kunstmatig afzonderen, ze moeten hier leren wat wel en niet geoorloofd is.'

Instellingen zouden moeten inschatten welke patiënten gevaarlijk zijn en moeten daar 'een hek omheen zetten', vindt seksuoloog W. Gianotten, verbonden aan het Rotterdamse Dijkzigtziekenhuis en het Utrechtse AZU. 'Ik weet dat de drama's na een verkrachting in een psychiatrische instelling enorm groot kunnen zijn. Vergeet niet dat veel vrouwen daar zitten juist omdat ze in het verleden seksueel misbruikt zijn. '

Maar ook Gianotten betwijfelt of bezoekjes aan een prostituee seksueel wangedrag kunnen voorkomen. 'Een paar jaar geleden is een sociaal-erotische dienstverlening opgericht voor psychiatrische patiënten. Die dienst was vergelijkbaar met het bureau voor seksuele hulpverlening aan gehandicapten. Die hulpverlening bleek goed te werken: de patiënten werden er rustiger van en ze hadden minder medicijnen nodig. Door geldgebrek is de dienst echter opgeheven. Het Maastrichtse initiatief is goed, maar ik denk dat het zijn doel voorbij schiet.'

Hoogleraar Frenken denkt zelfs dat het prostitueebezoek een tegengesteld effect zou kunnen krijgen. 'Patiënten die bijvoorbeeld door medicijngebruik een sluimerend seksueel verlangen hebben, kunnen door een bezoek aan een prosituee helemaal tot leven worden gewekt. Een orgasme roept immers om herhaling.

'Ik denk dat dit initiatief alleen fijn is voor de mannen die wel eens vaker naar een bordeel gaan. Die kunnen nu voortaan met korting.'

Meer over