NieuwsProrail

Prorail zet slimme camera in om te voorkomen dat bovenleidingen beschadigd raken

Prorail gaat een oud probleem op het spoor te lijf met hypermodern gereedschap. De spoornetbeheerder bekijkt of computers dankzij kunstmatige intelligentie schade aan de bovenleidingen kunnen voorkomen. Bij de Schipholtunnel is sinds twee maanden een proef aan de gang.

Een trein die stil kwam te staan in de Schipholtunnel. Beeld ANP
Een trein die stil kwam te staan in de Schipholtunnel.Beeld ANP

Van alle meldingen over vertragingen vrezen de ‘beste reizigers’ op het spoor het meest de berichten waarin de woorden ‘bovenleiding’ en ‘draadbreuk’ vallen. Het is een probleem dat geregeld de kop opsteekt sinds in 1958 de laatste stoomtrein in Nederland werd uitgerangeerd.

Draadbreuken hebben zich de laatste twee jaar ‘slechts’ 78 keer voorgedaan. Maar het is wel het soort storing die het treinverkeer langdurig in de soep laat lopen. Gemiddeld duurde het zes uur voor de bovenleiding weer was gerepareerd, meldt Prorail, vaak omdat die over honderden meters wordt stukgetrokken. Dat gebeurde vorig jaar nog tussen Weesp en Duivendrecht.

Om dit soort incidenten voor te zijn doet Prorail een proef bij de Schipholtunnel. Een flitscamera maakt een foto iedere keer als er een trein passeert. De camera kiekt de stroomafnemer, of pantograaf, de ‘antenne’ op het dak van de trein die contact met maakt met de bovenleiding waarop 1800 volt staat.

‘Op de foto kunnen we zien of de stroomafnemers afwijkingen vertonen, bijvoorbeeld omdat de ‘schuitjes’ niet parallel staan’, zegt Paul Kootwijk, programmamanager innovatie van Prorail. Een schuitje is deel van het schaatsvormige bovenstuk van de pantograaf dat tegen de bovenleiding wordt aangedrukt. Ook oplichtende delen kunnen wijzen op beschadigingen. Een pantograaf is overal het algemeen donker van kleur door roest en vuilafzet. Een oplichtend stukje kan het originele metaal zijn dat door schade zichtbaar wordt.

‘Als we afwijkingen zien, waarschuwen we de vervoerder. Die kan dan een trein van het spoor halen en inspecteren.’ Het systeem herkent treinen aan het tijdstip waarop ze passeren plus een RFID-chip op de trein, die door een aflezer naast het spoor wordt gelezen.

Oorzaken van beschadigingen kunnen vogelbotsingen zijn of plastic dat in de bovenleiding verstrikt is geraakt. Overigens gaan veel bovenleidingen ook stuk omdat die op overwegen door te hoge vrachtwagens aan gort worden gereden of omdat bomen op het spoor vallen.

De proefopstelling bij de Schipholtunnel maakt dagelijks zo’n 400 opnamen. Die beelden worden nu nog door mensen bekeken en in de computer ingevoerd om het algoritme te trainen dat goede van defecte stroomafnemers scheidt. ‘Je wilt niet te veel onterechte meldingen hebben of mankementen missen’, aldus Kootwijk.

Het opsporen van defecte pantografen vereist automatisering én mag niet te veel kosten, omdat Prorail de camera’s op 40 tot 50 plekken wil hangen. Kootwijk: ‘Het doel is om jaarlijks zeker een à twee draadbreuken te voorkomen.’ Overigens draait Prorail sinds enkele weken ook een proef met twee NS-treinen die zijn uitgerust met camera’s en sensoren om bovenleidingen te inspecteren.

Meer over