'Progressief is de houding: vóór Europa, vóór hervormingen'

In de aanloop naar de verkiezingen laat de Volkskrant tien lijsttrekkers aan het woord. Vandaag Alexander Pechtold (46) van D66. 'Wij willen radicaal in het midden met de partijen die echt willen hervormen.'

DE POLITICUS

Wat is het eerste wat u doet op 13 september, de dag na de verkiezingen ?

'Dan ga ik naar de sportschool in Wageningen, mijn woonplaats. Dat doe ik minimaal een keer per week. Ik voel me fitter als ik sport dan wanneer ik een uurtje langer slaap.'

Waarom bent u een betere premier dan Rutte of Roemer?

'Omdat D66 bewezen heeft de stilstand te kunnen doorbreken. Met het vijf-partijen-akkoord hebben we de uitwerking van ons verkiezingsprogramma al in de steigers gezet. Rutte staat voor de stilstand van de afgelopen jaren. Roemer heeft alleen maar een tegenagenda: geen verhoging AOW-leeftijd, geen beheersing van de zorgkosten, Europese begrotingsafspraken schenden. Roemer zet zichzelf daarmee politiek buiten spel. Nederland is nu toe aan het progressieve midden.'

D66 progressief? Met dat etiket zat u toch op de bagagedrager van de PvdA ?

'Progressief is de houding. Roemer is sociaal-economisch conservatief. Rutte is ook conservatief dus het is een moeizaam begrip. Maar progressief geeft aan: vóór hervormingen, vóór Europa, maar vooral de stilstand doorbreken.'

U bent uitgesproken pro-Europa. Is dat een electoraal voor- of nadeel?

'Als je met de tijdgeest trouwt, ben je snel weduwnaar. Europa is een realiteit. Natuurlijk is Europa niet af. Er zijn fouten gemaakt. Europa worstelde 25 jaar geleden met het vraagstuk Oost-West en nu met Noord-Zuid. Er komt Europees toezicht op banken, zodat we de Spanjaarden niet op hun bruine ogen hoeven geloven. Nu moeten we doorpakken. Met het ombouwen van 40 miljard landbouwsubsidies naar kennis en innovatie. Het is makkelijk om in cynisme blijven hangen. Dat wil ik niet. Daarvoor zijn er negen andere partijen. En één die zegt: we kijken niet weg en we lopen niet weg.'

Met wie wilt u straks regeren? Links en rechts willen met u, hebben u nodig.

'Ja, we worden overal als 1ste of 2ste keuze genoemd.'

Buigt u naar links of buigt u naar rechts?

'Wij buigen niet. Wij willen radicaal in het midden met de partijen die een echte hervormingsagenda voor ogen hebben.'

In de VS geldt de vuistregel: mensen stemmen op degene die ze hun huis toevertrouwen. Wie van uw collega-lijsttrekkers zou u op uw huis laten passen?

'Wij hebben twee katten. Die redden zich wel.'

Maar de planten willen water, de katten eten..

Na lang aarzelen: 'Allemaal. Ook Wilders.'

Hoe komt Nederland uit de crisis ?

'Lees ons programma. We staan op een kruispunt. Het opvallende is dat alle lijsttrekkers tussen de 45 en 50 jaar zijn. Vóór ons staat een generatie met verworven rechten, van opgebouwde zekerheden die onder druk staan. Waar terecht vragen worden gesteld: ik kan nog weinig sturen in mijn arbeidzame leven, in mijn pensioen. Zorgen jullie -wij dus - ervoor dat veranderingen niet met te grote schokken gaan? Áchter ons staat een generatie van jongeren die meedoen met collectieve voorzieningen, in de zorg, met AWBZ, pensioenen, AOW. Die vragen zich af: zie ik er straks nog iets van terug? Hoe gaan we dat verantwoord bij elkaar houden terwijl grote veranderingen nodig zijn? Dat is de hamvraag.'

Uw opkomst in de afgelopen jaren had alles te maken met uw kritiek op Wilders en diens anti-islampolitiek. Waarom horen we u weinig meer over Wilders?

'Er zijn nieuwe items, vooral sociaal-economisch van aard. Dat betekent dat je andere partijen tegenkomt. Maar we negeren de PVV niet.'

DE MAN

Gelooft u in een Opperwezen, een God ?

'Nee.'

U komt uit een katholiek gezin. Waar bent u God kwijtgeraakt?

'Mijn oma had water uit de Jordaan, de rivier ja, laten overkomen voor mijn doop. Ik heb op een protestants-christelijke school gezeten, ben voor de doopsgezinde kerk getrouwd, en ik heb de vrijheid van islamieten verdedigd. Maar ik ben het geloof niet zozeer kwijtgeraakt, ik heb het nooit gehad, geloof ik.'

U verschijnt altijd keurig in pak met stropdas. Bent u in een kostuum geboren?

'Ha, er zijn foto's die niet worden vrijgegeven. Nee, natuurlijk niet. Maar dat hoort bij het ambt.'

Hoe moeten we uw volkse kant begrijpen, uw voorliefde voor de Zangeres zonder Naam ?

'Ik houd van vrolijkheid en haar liedjes zijn in mijn hoofd blijven zitten. Die ik kan zingen. Toen ik in Leiden wethouder was, kreeg ik contact met de Zangeres zonder Naam. Maar ook met de wereld waarover zij zong. Liedjes als Ach vaderlief toe drink niet meer zijn voor mij de weerspiegeling van het Leiden van toen. Van de kleine wevershuisjes, waar heel grote gezinnen woonden en vader het weekgeld verzoop.'

Is dat niet gratuit vereenzelvigen met de zelfkant ? Want u komt uit een gegoed milieu, studeren, lid van het corps.

'Dat was allesbehalve vanzelfsprekend. Mij en mijn broer is thuis voorgehouden dat we kansen kregen maar ze wel moesten pakken.'

U had die kansen, die mensen in de wevershuisjes niet.

'Dat werd er thuis ingeramd. Onrecht in de breedste zin aanpakken. Dat was de motivatie van mijn ouders. Toen mijn vader als marinier uit Indïe terugkwam... Hij ging erheen voor God, Koningin en Vaderland. Bij de eerste twee is hij het gevoel kwijtgeraakt. Hij is zich bewust geworden van zijn eigen verantwoordelijkheid, en die voor zijn omgeving.'

U trok veel op met Femke Halsema. Die vertrok plotseling. Mist u haar?

'Jajaja. We hebben mooie debatten gevoerd met Balkenende. Het is nu anders. De verschillen met GroenLinks zijn groter geworden.'

Zijn uw ouders trots op U ?

'Mijn vader leeft niet meer. Mijn moeder zei na het eerste tv-debat: 'Je deed het netjes'. Dat is uit haar mond precies wat ik hoopte. Laatst, bij een debat van BN/De Stem zat de broer van mijn vader op de eerste rij. Hij lijkt ongelooflijk veel op mijn vader. Dat hij er zat, wat hij uitstraalde ... het was alsof ik mijn vader zag. Zo'n herkenning heb ik ook met mijn kinderen. Ik vertel niet vaak over privé, ik hou dat zoveel mogelijk gescheiden van mijn ambt.'

Hoe regelt u het thuis ?

'Toen ik minister werd, werkte mijn vrouw nog een paar dagen in Den Haag. Nu werkt ze volledig in de buurt van Wageningen. Ik probeer mijn aandeel in de opvoeding te hebben van onze kinderen, 8 en 9 jaar oud. Als het werk gedaan is, ga ik naar huis. Soms is dat om 3 uur 's middags, soms 's avonds laat. Ik blijf trouwens vaak in Den Haag. Het Jeugdjournaal helpt enorm. Daardoor begrijpen de kinderen waarmee ik bezig ben.

'Na een vakantie van tien dagen zeiden mijn vrouw en ik deze zomer tegen elkaar: 'tot Kerst'. Dan kan het alleen maar meevallen tijdens de campagne en de formatie.'

In 2006 stond u op 0 zetels in de peilingen, nu rond de 15. Wat doet dat met u ?

'Als ik kijk naar mensen voor wie ik veel respect heb - Marijnissen, Bos, Halsema, ook Rutte -, dan hebben ze allemaal een keer een knal gehad. Een onrustige achterban, dalende peilingen. Zij zijn om die redenen niet weggegaan maar hebben daaruit kracht geput. Je leert ervan, schiet minder snel in een kramp. Ik kijk nu terug en denk: het was wel spannend. Dat ik dat durfde. Als ik dan dit prachtige pand binnenloop, die fractiekamer van ons waar we het Lenteakkoord sloten... Dan denk ik: en nu vooruit. Inderdaad, de titel van ons verkiezingsprogramma.

En in het achterhoofd hebt u de boektitel van een van uw voorgangers, Jan Terlouw: Naar zeventien zetels en terug.

'Niet in het achterhoofd. Dat boek ligt hier, op mijn bureau. Een wijze les.'

LASTIGE VRAGEN

Als pril minister noemde u de Haagse politiek vuil en vunzig. Wordt u daarmee nog achtervolgd?

'Alleen door u.'

U geniet zienderogen op het Binnenhof. Bent u veranderd, of is de politiek dat?

'Geen van beide. Mijn verbazing bij binnenkomst heb ik zoveel mogelijk proberen vast te houden. De cultuur, de structuur van de democratie zijn nog altijd voor verbetering vatbaar. Neem de benoeming van oud-minister Donner tot vicepresident van de Raad van State. Die heeft niet bijgedragen aan het gevoel van transparantie dat we nu van het politieke bedrijf mogen verwachten. U hoort, ik gebruik geen Jip-en-Janneke-taal meer. Maar waarom moest verheeld worden dat al lang tot die benoeming was besloten? Dat zoiets gebeurt is één ding, maar wees dan helder. Mensen begrijpen dat beter dan het getalm en gedraai dat alles beschadigd heeft: de kandidaat, andere kandidaten, de procedure, het ambt en bovenal het vertrouwen in de politiek.'

U verweet het laatste kabinet-Balkenende (met de ChristenUnie) betutteling. Nu wil D66 dieetadviezen en 'stoppen-met-roken'-cursussen terug in het basispakket. Iedereen moet orgaandonor worden. Mogen mensen van de liberalen niet zelf meer uitmaken wat ze met hun lichaam doen?

'U kunt met dieetadviezen de zorg belachelijk maken maar preventie is het belangrijkste. Dus ook naar de sportschool, heren. Bewustzijn over roken, alcohol en het zoutgehalte in voedsel scheelt op termijn bakken met geld. Met ons voorstel voor orgaandonatie proberen we een groot deel van de 150 mensen te redden die jaarlijks sterven doordat er wachtlijsten zijn. De keuzevrijheid wordt gegarandeerd. Voor een liberaal zijn dit lastige onderwerpen. Maar vrijheid is niet ongelimiteerd. Het mooiste voorbeeld vind ik het níet dragen van de autogordel. Daar doe je niemand kwaad mee, behalve jezelf. Toch hebben we een wet die voorschrijft dat je dat ding moet gebruiken.'

Buma (CDA) stelde u de estafettevraag : waarom vecht u zo fanatiek voor de legalisering van softdrugs terwijl die vaak het begin zijn van schooluitval, criminaliteit en schade voor de volksgezondheid?

'We willen softdrugs legaliseren én streng controleren, omdat dat zorgt voor minder verslaafden, minder gebruik van harddrugs en minder criminaliteit. De invoering van de wietpas door het kabinet Rutte/Verhagen is contraproductief en zorgt voor een sterke toename van het aantal straatdealers in Brabant en Limburg. Het gevaar is dat kinderen harddrugs aangeboden krijgen.'

D66 begon als kampioen van de mondige burger. Nu deinst u terug voor een referendum over Europa. Weet u het beter dan de burger?

'In 2005 waren we voor het referendum over één onderwerp, de Europese grondwet. Nu zijn er tal van vraagstukken. Wat begon als een overzichtelijk Grieks probleem is na 17 of 18 Europese treuzeltoppen uitgedijd. Hoe moet je alles in een vragenlijst vastleggen? Sommige partijen zien de verkiezingen als een referendum over Europa, en voor ons is het een hoofdonderwerp, maar ik hoor onder kiezers niet dat het voor hen thema nummer één is. Bovendien mag een referendum niet dienen om gebrek aan leiderschap te maskeren.'

U zat in het kabinet dat in 2005 de leuze 'Europa, best belangrijk' hanteerde. Nu zegt D66: 'Europa. Ja.' Heeft u zichzelf destijds verloochend?

'Het was inderdaad een suffe leuze. Bedacht door het pr-bureau van Ton Elias (nu VVD-Kamerlid, red.), heb ik me laten vertellen. Het was vragen om een afstraffing door de kiezers.'

De mondige burger mocht van D66 vroeger z'n burgemeester kiezen. Toen uw fractiegenoot Schouw dat voorstel onlangs oppoetste, was u niet blij.

'Dat had niets met het principe te maken, maar met timing. Ik vond het moedig van hem, maar we zaten middenin een golf van crisiscijfers. Dan kom ik liever met oplossingen voor problemen die prioriteit hebben. Als u zegt dat we gekozen bestuurders en een bescheidener rol van de koningin wegmoffelen, heeft u ongelijk. We komen met wetsvoorstellen. Bovendien is dankzij D66 de praktijk al veranderd. Nadat het kabinet-Rutte/Verhagen zijn ontslag had aangeboden ontving de koningin haar vaste adviseurs, maar toen de fractieleiders aan de beurt waren, lag het vijf-partijen-akkoord er al. De Kamer trok het initiatief naar zich toe.'

Is D66 een partij met een januskop? Afgeven op Rutte ('stilstand'), maar straks aanschuiven omdat hij sociaal-economisch dichtbij u staat...

Geërgerd: 'Aanschuiven?? Als D66 door haar zetelaantal geen substantiële hervormingen kan doorvoeren en de koers van het kabinet niet kan bepalen, dan beginnen we er niet aan. Alle collega's mogen op m'n huis passen, maar ik ben kritischer als het gaat om de staatshuishouding.'

Estafettevraag

En wat vraagt u aan Geert Wilders, de volgende kandidaat in deze serie?

De VVD is naar u toe bewogen, bijvoorbeeld als het gaat om Europa, sinds u daar wegging. Denkt u nooit: ik ga weer terug naar de VVD?

CV

Geboren:Delft, 16 december 1965

burgerlijke staat: gehuwd, twee kinderen

Favoriete film:Simon (Eddy Terstall)

Lievelingsboek: De perzik van onsterfelijkheid (Jan Wolkers)

Mooiste liedje:Step by Step, Day by Day (Whitney Houston)

Beste plek om te wonen:Daar waar niemand ervan weet

Politieke voorbeelden:Hans van Mierlo en Jan Terlouw (beiden D66-leiders, red.): visionaire politici, maar bovenal onafhankelijke geesten

undefined

Meer over