Proef met democratisch Haïti mislukt

Nog geen 24 uur nadat president Preval het parlement opzij had geschoven raakte zijn zus dinsdag zwaar gewond bij een aanslag....

Van onze buitenlandredacteur

Art van Iperen

AMSTERDAM

Toen najaar 1994 ruim 20 duizend Amerikaanse mariniers de militaire junta van generaal Raoul Cédras verdreven en president Jean-Bertrand Aristide uit ballingschap naar zijn paleis in Port-au-Prince was teruggekeerd, sloeg president Clinton zichzelf op de borst: de democratie was hersteld en de internationale gemeenschap zou het straatarme Haïti met miljarden dollars hulp helpen bij de wederopbouw van niets naar iets.

Ruim vier jaar later blijkt er van de euforie en hoop op een betere toekomst niet veel meer over. De president en het parlement leven permanent op voet van oorlog. Haïti zit al zeventien maanden zonder regering. Geen Haïtiaan heeft vertrouwen in de corrupte rechters en politieagenten. De criminaliteit stijgt weer. Haïti heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een belangrijke doorvoerhaven van cocaïne naar de Verenigde Staten: voor 15 procent van alle Colombiaanse drugs op de Amerikaanse markt is Haïti het overlaadstation, een verdubbeling in twee jaar tijd.

Sinds de Amerikaanse interventie hobbelt Haïti van de ene crisis naar de andere. Minimale opkomst en maximale chaos kenmerkten de parlements- en presidentsverkiezingen. In juni 1997 nam premier Rosney Smarth ontslag en vanaf dat moment zit Haïti zonder regering. Het parlement blijft weigeren Prevals kandidaat-premiers te accepteren.

Haïti zit in een vicieuze cirkel. De politieke impasse verlamt de wederopbouw van Haïti en vergroot de instabiliteit.

De buitenlandse investeerders krijgen steeds minder vertrouwen in Haïti. Het Marshall-plan voor de wederopbouw is nooit van de grond gekomen, omdat de donorlanden met de dag moedelozer en pessimistischer worden.

Volgens de Verenigde Naties, die op basis van inkomen, opleiding en levensverwachting elk jaar een ranglijst van 174 landen maken, gaat het door de malaise en politieke impasse alleen maar bergafwaarts met Haïti.

Ruim 80 procent van de zeven miljoen Haïtianen leeft in armoede. Meer dan de helft is analfabeet. De levensverwachting is 57 jaar. De gemiddelde Haïtiaan verdient 250 dollar per jaar.

President Preval moet maandagavond ten einde raad zijn geweest, toen hij aankondigde per decreet een nieuwe premier te zullen aanwijzen. Anders worden er nooit meer besluiten genomen en kan Haïti fluiten naar buitenlandse hulp en investeringen.

Preval zette het parlement op een zijspoor, ondanks grote Amerikaanse, Franse en Canadese diplomatieke druk een akkoord met de parlementariërs te sluiten over het kabinet van de beoogde premier Jacques Edouard Alexis.

President Clinton had zelfs de voormalige veiligheidsadviseur van het Witte Huis, Anthony Lake, naar Port-au-Prince gestuurd om nog te redden wat er te redden viel, maar er viel niets meer te redden. Het lijkt nog slechts een kwestie van tijd voor de Republikeinse meerderheid in het Amerikaanse Congres de hulp aan Haïti geheel staakt. De Republikeinen hebben de linkse Aristide nooit vertrouwd en hebben hun vertrouwen in Preval ook verloren.

De oppositie in het parlement schreeuwde meteen moord en brand. 'Preval is een dictator geworden', verklaarde de afgevaardigde Arry Marsan namens zijn partij, de Organisatie van de Strijdende Bevolking (OPL), die de meerderheid in het parlement heeft. 'Preval heeft een staatsgreep gepleegd tegen onze democratische instellingen', reageerde zijn partijgenoot en senaatsvoorzitter Edgard Leblanc.

De volgende dag raakte Prevals zus zwaar gewond bij een moordaanslag. Hoewel het motief nog onduidelijk is, twijfelt geen Haïtiaan eraan dat de aanslag een wraakactie was van Prevals tegenstanders. 'Er moet een derde kracht achter zitten die nog meer problemen in het land wil veroorzaken', verklaart een anonieme waarnemer in de Miami Herald .

De politieke crisis wordt grotendeels veroorzaakt door een conflict tussen twee vleugels van de regerende Lavalas-beweging die ervoor zorgde dat Preval president kon worden. De ene tak, de radicale Lavalas Familie, wordt geleid door ex-president Aristide. De andere factie wordt gevormd door de leden van de OPL. Zij domineren het parlement en vrezen dat de in hun ogen onbetrouwbare, wispelturige volksmenner Aristide in 2000 weer tot president zal worden gekozen.

De Haïtianen hebben hun buik vol van Préval en het parlement. Door het aanhoudende gebakkelei van de politici en het uitblijven van economische verbeteringen hebben ze elk vertrouwen in de democratie verloren. Veel waarnemers zijn ervan overtuigd dat het Aristide-kamp 'de derde kracht' is die de politieke chaos alleen maar groter wil maken. In zijn zwaar bewaakte villa aan de rand van Port-au-Prince is messias Titid al aan zijn herverkiezingscampagne begonnen. Hoe groter de chaos, hoe groter de kans dat hij triomfantelijk als redder des vaderlands terugkeert in het presidentiële paleis.

Meer over