Proces-Lubanga markeert ommekeer

Het Internationaal Strafhof gaat echt aan de slag. In Afrikaanse conflictgebieden is al iets te merken van een afschrikkende werking, zegt Richard Dicker van Human Rights Watch....

AMSTERDAM In de geschiedschrijving van het Internationaal Strafhof (ICC) mag aan Richard Dicker een apart hoofdstuk worden gewijd. De jurist van Human Rights Watch (HRW) was, als lobbyist, een van de hoofdrolspelers op de conferentie in Rome, juli 1998, waar het hof werd geboren. Vijf jaar al was hij er toen mee bezig. Sindsdien bleef hij het hof volgen, steunen, en kritiseren.

‘Ik ben geen cheerleader van het ICC’, zegt de Amerikaan Dicker. ‘Maar het is een zeer bijzondere dag. Het begin van het eerste proces markeert dat krachtiger dan ooit de allerergste misdrijven aangepakt kunnen worden.’

Het hof werd pas in 2002 echt opgericht. Daarna moest het instituut van de grond af worden opgebouwd. Inmiddels, zegt Dicker, zijn onderzoeken geopend in vier gecompliceerde landen: Oeganda, Soedan, Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Arrestatiebevelen zijn uitgegaan.

‘Dankzij het strafhof is het recht betrekkelijk snel deel geworden van het internationale politieke, diplomatieke en militaire landschap. In Darfur, Oeganda en Congo is het hof zeker een factor van belang. Of ze het nu leuk vinden of niet – diplomaten, politici en potentiële verdachten hebben er rekening mee te houden.’

Werkt het hof al als afschrikking?

‘Nog niet genoeg. Ik denk wel dat het bestaan van het hof in Oeganda, Darfur en in Congo heeft bijgedragen aan een vermindering van het geweld tegen burgers. Maar het heeft het zeker niet gestopt. Als je ziet wat Joseph Kony met zijn Verzetsleger van de Heer nu aan verderf zaait tegen onschuldige mensen in Noord-Congo, zie je de grenzen aan het afschrikwekkend effect van het hof.’

Onder Afrikaanse leiders bestaat onvrede. Het zijn alleen Afrikanen die worden aangeklaagd.

‘Kijk eens goed. Afrikaanse staten droegen in 1998 sterk bij aan de komst van het statuut. Vooral landen in Zuidelijk en West-Afrika hebben zich sterk gecommitteerd om dit hof van de grond te krijgen. Dertig Afrikaanse landen hebben geratificeerd. Drie Afrikaanse regeringen hebben zich vrijwillig tot het hof gewend en de aanklager verzocht op hun soeverein grondgebied onderzoek te doen. Dat is de realiteit. Slechts een handvol van de repressiefste leiders is bang voor het recht. Mensen als Robert Mugabe, die het internationaal recht afschilderen als een nieuwe vorm van kolonialisme.’

Is dat een risico, het beeld dat het Westen de opvattingen over rechtspraak oplegt aan het Zuiden?

‘Ja, dat is een risico, en het toont aan dat het juridische landschap inderdaad scheef is. Laten we eerlijk zijn: leiders van de machtigste landen – de VS, Rusland, China – lopen veel minder kans te worden aangeklaagd. We moeten die ongelijkheid verkleinen, opdat niemand vrijuit kan gaan als het gaat om dit soort vreselijke misdrijven.’

Wat wordt de houding van de VS onder Obama?

‘Ik denk dat we verandering zullen zien. Eerlijk gezegd hébben we al verandering gezien tijdens de laatste jaren van Bush. Onder Obama zal dat verder gaan. Maar dat betekent niet dat de Amerikanen het hof opeens zullen omarmen. Het zal geleidelijk gaan. Bedenk dat de Amerikaanse Senaat er veertig jaar over heeft gedaan het genocideverdrag te ratificeren. Niettemin verwacht ik meer openlijke samenwerking met het hof.’

Kan het hof al die zaken aan? Is er genoeg menskracht en geld?

‘Als ze er niet klaar voor zijn, laat ze dan verdomd snel zorgen dat ze dat wel worden, want dit is waarvoor ze in het leven zijn geroepen. De deelnemende staten moeten de werkelijkheid onder ogen zien. Het hof dat zij hebben gecreëerd doet nu écht zaken, en dat kan geld kosten. De staf van het ICC zal zwaar worden belast. De paar honderd stafleden kunnen zich geen verspilling van tijd veroorloven, geen negen-tot-vijfmentaliteit.’

Meer over