nieuws

Pro-Chinese oppositiepartij ziet Taiwanees referendum floppen door te lage opkomst

De conservatieve oppositie in Taiwan likt zijn wonden na een geflopt referendum. Dat had een protest tegen de zittende progressieve regering moeten worden, maar keerde zich juist tegen de pro-Chinese Kuomintang (KMT). De opkomst was zo laag dat het referendum niet eens geldig was.

Marije Vlaskamp
Aanhangers van de pro-Chinese Kuomintang (KMT) aan de vooravond van het Taiwanese referendum in Taipei.  Beeld EPA
Aanhangers van de pro-Chinese Kuomintang (KMT) aan de vooravond van het Taiwanese referendum in Taipei.Beeld EPA

De Kuomintang (KMT), de belangrijkste oppositiepartij van Taiwan, verkeert in een crisis nadat een door de KMT gesteund referendum tegen het regeringsbeleid zaterdag mislukte door een te lage opkomst.

De geflopte poging kiezers te mobiliseren tegen de regering van Tsai Ing-wen voorspelt weinig goeds voor de KMT. De krachtmeting met Tsais Democratische Volkspartij (DPP) begint volgend jaar met plaatselijke verkiezingen en mondt uit in presidentsverkiezingen in 2024. Het referendum maakt vooral duidelijk dat de comeback waar de KMT van droomt, ver weg is.

Sinds Taiwan zich in de jaren negentig omvormde van een autoritaire dictatuur naar een democratie, kent de politiek twee machtsblokken, een blauw en een groen. Blauw draait om een alliantie van behoudende partijen met de pro-Chinese KMT die in de autoritaire tijd het eiland leidde. De KMT staat voor samenwerking met China, en eventueel hereniging op de lange termijn.

Radicale beginjaren

De DPP, in 1986 opgericht als – toen nog illegale – oppositiepartij, stond in de radicale beginjaren voor onafhankelijkheid van China. Dat standpunt verwaterde zodra de partij ging regeren, omdat Beijing zo’n stap naar formele onafhankelijkheid met militaire vergelding kan beantwoorden. De DPP heeft zich met linkse partijen ontpopt tot een breed progressief front: het groene blok.

Sinds een verkiezingsoverwinning van de DPP in 2000 een einde maakte aan ruim vijf decennia alleenheerschappij van de KMT over Taiwan, slingert de gunst van de kiezer heen en weer tussen blauw en groen. Zwevende kiezers zijn van doorslaggevend belang voor de Taiwanese politiek, waar de kwestie China altijd op de achtergrond meespeelt. Beijing beschouwt Taiwan als afvallige provincie, die desnoods met geweld onder Chinees bestuur zal worden gebracht, en China is daarom een belangrijke factor in de landelijke politiek.

De spanningen rond Taiwan lopen op: het eiland is een pion op het schaakbord van de geopolitieke rivaliteit tussen China en de Verenigde Staten. Hoe zit dat precies in elkaar?

Na twee termijnen DPP, waarin de verhoudingen met China altijd bekoeld raken, kiezen zwevende Taiwanese kiezers steevast KMT, in de hoop op economische groei en stabiliteit in de verhoudingen met het vasteland. Na twee termijnen KMT zijn ze daar zo teleurgesteld over dat afstand nemen van China door DPP te stemmen opnieuw aantrekkelijk is.

Alarmsignaal

Het referendum is het eerste alarmsignaal voor de conservatieven dat de DPP in 2024 nu eens niet na twee termijnen het veld zal ruimen. Taiwan houdt elke twee jaar niet bindende referenda. De KMT, vanouds geen liefhebber van deze volksraadplegingen, steunde een referendum over binnenlandse kwesties die de DPP veel kritiek hebben opgeleverd. President Tsai nam in 2020 bijvoorbeeld een enorm politiek risico met het toelaten van Amerikaans varkensvlees dat bewerkt is met groeihormonen die in 160 landen verboden zijn.

Tot woede van Taiwanese varkensboeren en bezorgde consumenten zette Tsai, die vanuit de oppositie jarenlang tegen de omstreden varkensvleesdeal had geageerd, als president de vleesimport door, in de hoop de VS te verleiden tot een breder vrijhandelsverdrag. Dat past in haar tactiek Taiwan tot onmisbare afzetmarkt te maken voor andere landen, de VS voorop, zodat die meer geneigd zijn Taiwan bij te staan als China het eiland aanvalt. Dat beleid werpt vruchten af, want na decennia als internationale paria krijgt Taiwan tegenwoordig meer aandacht van andere democratische landen.

De KMT dacht met het referendum over het varkensvlees en drie andere omstreden beleidskwesties de DPP onderuit te halen met proteststemmen, maar kreeg niet eens genoeg kiezers op de been voor een geldig referendum. De KMT wijt de tegenvaller aan koud winterweer en gebrek aan eenheid in eigen gelederen: KMT-kopstukken zoals de burgemeesters van grote steden als Taipei en Taichung hielden zich afzijdig omdat ze zelf weinig in het referendum zagen.

Meer over