Primitief en inventief naadloos verweven

Het leek de omgekeerde wereld: gesluierde mannelijke muzikanten en ongesluierde zangeressen, die frank en vrij de zaal in keken. De kledij van deze jonge Toeareg - nakomelingen van de legendarische nomaden die ooit rondtrokken door de Sahara - is dan ook meer een cultuurpolitiek statement dan gehoorzaamheid aan religieuze leefregels....

Al-guitara, zoals de muziek van de huidige generatie wordt genoemd, dateert uit de jaren zestig en zeventig en is een mengsel van protestsongs en liederen die het levensgevoel vertolken van nomadenkinderen die nu als arbeider of vrachtwagenchauffeur leven.

Net als de blues van de zwarte slaven in Amerika getuigt al-guitara van een nieuw elan. Het is een herdefiniëring van identiteit in een radicaal veranderde wereld. De muziek is geworteld in de traditionele verhalende liederen van de Toeareg, maar sterk beïnvloed door artiesten als Jimi Hendrix en Dire Straits, wat blijkt uit het gebruik van akoestische en elektrische gitaren en de manier waarop die worden bespeeld. Minstens zo herkenbaar zijn de wiegende polyritmiek en het ijle klankideaal van de muziek uit Niger en Mali.

De groep van Hami Ekawel uit Niger staat model voor de jongere generatie van Toearegmuzikanten die westerse gitaren combineren met het traditionele slagwerk van hun voorouders, de tindé, een vijzel bespannen met een vel. Het opmerkelijkste slaginstrument op het toneel van het Tropentheater was echter een geëmailleerd teiltje met water, dat werd bespeeld door met de zijkant van een plastic sandaal op de rand te slaan. Oud en nieuw, primitief en inventief werden naadloos verweven.

Zanger Baly Othmani uit Algerije behoort tot de oudere generatie. Zijn instrument, de elfsnarige Arabische luit of ud, oogt misschien minder modern dan een gitaar, maar is evenzeer geïmporteerd uit een andere cultuur. Hetzelfde geldt voor de trommels (darabouka en djembe) waarop hij wordt begeleid. Het eindeloos herhalende vraag-en-antwoordspel tussen zijn kelige bariton en de schelle stemmen van de drie zangeressen, onder wie zijn bejaarde moeder, gedragen door felle en jachtige rollers uit ud en trommels, zweepte niet alleen de musici op maar bracht ook het publiek in beweging. Wat al bij Hami Ekawel begonnen was met een paar enthousiastelingen die dansend naar voren kwamen, eindigde met een deinende menigte.

Meer over