Nieuws

Primeur voor Polen: EU gaat korten op subsidies omdat Warschau uitspraken Europees Hof negeert

De Europese Commissie gaat miljoenen euro’s korten op Poolse EU-subsidies omdat de regering in Warschau systematisch uitspraken van het Europees Hof van Justitie naast zich neerlegt. De eerste korting bedraagt 15 miljoen euro per maand maar dat bedrag loopt komende maanden snel op.

Marc Peeperkorn
De zwaarvervuilende Turow-bruinkoolmijn in Polen nabij de grens met Tsjechië en Duitsland. Polen weigert de mijn te sluiten.  Beeld AP
De zwaarvervuilende Turow-bruinkoolmijn in Polen nabij de grens met Tsjechië en Duitsland. Polen weigert de mijn te sluiten.Beeld AP

Het is voor het eerst in de geschiedenis van de EU dat een lidstaat gekort wordt op zijn EU-gelden omdat het weigert door het Hof opgelegde boetes te betalen. Dat de Commissie dit ultieme middel inzet tekent de verzuurde verhouding tussen Brussel en Warschau. De Commissie en vrijwel alle lidstaten beschuldigen Polen ervan de rechtsstaat te ondermijnen, Warschau zegt dat het de rechterlijke macht opschoont van (voormalige) communistische invloeden.

Dinsdag verliep de uiterste deadline waarop Polen de eerste boetes moest betalen voor het niet sluiten van de Turow-bruinkoolmijn nabij de grens met Tsjechië en Duitsland. Warschau had deze zwaar vervuilende mijn zonder milieutoets een nieuwe concessie tot 2026 gegeven, waarop Tsjechië naar het Hof stapte. Het Hof oordeelde in mei 2021 dat de Turowmijn haar activiteiten voorlopig moest staken. Omdat Warschau dat niet deed, vorderde het Hof in september een dwangsom van 500 duizend euro voor elke dag dat de mijn open bleef.

Ook hieraan had Polen lak. Na herhaalde oproepen van de kant van de Commissie – die de dwangsom moet innen – verstreek deze week de laatste deadline dat Polen kon betalen. De Commissie gaat nu voor het eerst over tot het inhouden van de verschuldigde dwangsommen op de EU-subsidies voor Polen.

De Commissie start met de eerste maand achterstallige betalingen (eind september tot eind oktober 2021), bij elkaar 15 miljoen euro plus een bescheiden strafrente (3,5 procent). Komende tijd komt daar steeds een maand (15 miljoen) bij, tot Polen gehoor geeft aan de Hofuitspraak en de Turowmijn stillegt. Betrokken Commissie-ambtenaren zeggen dat de subsidiekorting eind deze maand een feit zal zijn. Komende dagen volgt de keuze welke geldstromen getroffen worden.

Tuchtkamer

Op korte termijn wacht Polen nog een subsidiekorting vanwege een tweede niet betaalde reeks dwangsommen: die voor het niet naleven van de Hofuitspraak om de omstreden tuchtkamer voor kritische rechters aan te passen. Hier veroordeelde het Hof de Poolse regering oktober vorig jaar tot een dwangsom van 1 miljoen euro per dag, het hoogste bedrag ooit. Warschau weigert ook dit vonnis uit te voeren.

In de tuchtkamerzaak bundelt de Commissie de dwangsommen per drie maanden, zodat de eerste korting op de Poolse EU-subsidie vanwege deze overtreding op 69 miljoen euro (plus rente) komt. Als beide kortingsreeksen (Turowmijn en tuchtkamer) lopen, gaat er maandelijks bijna 50 miljoen euro minder EU-subsidie naar Polen. Daardoor hoeven andere lidstaten minder aan de EU af te dragen.

Polen en Hongarije liggen al jaren overhoop met Brussel over hun aanpak van de rechtsstaat. Mede daarom heeft de Commissie nog geen besluit genomen over de door de EU gefinancierde herstelplannen van beide landen. Voor Polen gaat het om 36 miljard euro, voor Hongarije om 7,2 miljard euro. Daarnaast verweren Warschau en Boedapest zich tegen de nieuwe rechtsstaat-toets die EU-subsidies afhankelijk maakt van een goed functionerend rechtssysteem. Polen en Hongarije dreigen met veto’s de EU-besluitvorming te verlammen als de EU de subsidiestroom daadwerkelijk afknijpt.

Meer over