Nieuws

Primeur: farmaceut deelt patent op virusremmende coronapil met 105 lage- en middeninkomenslanden

Voor het eerst heeft een farmaceut het patent van een coronamiddel gedeeld. Meer dan honderd lage- en middeninkomenslanden mogen een veelbelovende virusremmer van fabrikant Merck zelf produceren en verkopen.

Productie van virusremmer Molnupiravir. Beeld Merck
Productie van virusremmer Molnupiravir.Beeld Merck

Het betreft het geneesmiddel Molnupiravir, vernoemd naar Mjölnir, de hamer van de Noorse dondergod Thor. Momenteel buigen de Amerikaanse toezichthouder FDA en de Europese EMA zich over goedkeuring. Als die komt, wordt Molnupiravir de eerste coronapil op de markt. Volgens onderzoeksresultaten die fabrikant Merck begin deze maand publiceerde, halveert het middel bij patiënten met een hoog risico op covid-19 het aantal ziekenhuisopnamen of sterfgevallen.

Merck, in Europa actief als MSD, sloot de deal met Medicines Patent Pool. Deze door de VN gesteunde non-profitorganisatie probeert geneesmiddelen en medische technologie wereldwijd toegankelijk te maken door patenten beschikbaar te maken. Door de deal met Merck zullen de coronapillen voor 105 lage- en middeninkomenslanden naar verwachting vele malen goedkoper worden. Juist in deze landen, die vaak een lage vaccinatiegraad hebben, kan de virusremmer de druk op de zorg verlagen.

Gigantische vraag

Ellen ’t Hoen, die zich als jurist specialiseert in het medische patentrecht, is verheugd over de beslissing van Merck. De vraag naar het middel zal gigantisch zijn, zegt ze. ‘Door meerdere fabrikanten het recht te geven de pillen te produceren, wordt die last in feite verdeeld.’ Merck kan zich hierdoor richten op de hoge-inkomensmarkten, waar de patenten niet zijn vrijgegeven, en hier aan verdienen.

Medicijnproducenten wereldwijd kunnen binnen een paar maanden met de productie starten, mits de toezichthouders het middel daadwerkelijk goedkeuren. Daarbij scheelt het dat het om een relatief eenvoudig te produceren geneesmiddel gaat.

Ook Tom Buis van Wemos, een ngo die zich inzet voor het delen van medische kennis en patenten, juicht de beslissing van Merck toe, al had hij liever gezien dat de patenten nog breder waren vrijgegeven. Er zijn nog landen met beperkte financiële middelen die buiten de overeenkomst met Medicines Patent Pool vallen, zegt hij.

Dwanglicentie

‘Voor sommige van die landen, ik vermoed met name in Zuid-Amerika, kan de hogere prijs wel een probleem opleveren.’ Wel zouden zij de patenten van Merck opzij kunnen zetten met een dwanglicentie, om de goedkopere virusremmers in te kopen.

Zowel Buis als ’t Hoen hopen dat de druk op de vaccinfabrikanten om hun patenten vrij te geven door de beslissing van Merck weer toeneemt. Dit voorjaar schaarden de VS zich achter dit idee en was de EU bereid erover te praten. Volgens voorstanders zou dat meer en goedkopere vaccins moeten opleveren.

Tegenstanders van dit plan zagen onvoldoende signalen dat fabrikanten als Pfizer en Moderna de vaccinproductie belemmeren. Sommigen vreesden zelfs negatieve effecten van het vrijgeven van patenten, bijvoorbeeld doordat investeerders zouden afhaken als de prijs van vaccins keldert. Uiteindelijk bleven de patenten in handen van de farmaceuten.

‘Volgend jaar verwachten Pfizer en Moderna samen meer dan 90 miljard dollar omzet uit hun mRna-coronavaccins. Daarmee is dit het grootste farmaceutische product ooit’, zegt ’t Hoen. ‘Ze harken miljarden binnen en laten ontwikkelingslanden min of meer aan hun lot over.’ In veel Afrikaanse landen komt de vaccinatiegraad bijvoorbeeld nog altijd niet boven een paar procent uit, merkt ze op, ‘terwijl Pfizer en Moderna zich op het produceren van boostershots voor westerse landen storten.’

Meer over