nieuws

Presidentsverkiezingen op de Filipijnen: na 36 jaar lijkt de Marcos-dynastie weer te herrijzen

De Filipijnen staan maandag voor historische presidentsverkiezingen. Inwoners van het Aziatische eilandenrijk lijken zich te laten verleiden door de ‘autoritaire nostalgie’ waarmee de zoon van wijlen dictator Ferdinand Marcos campagne voert. Hij staat voor in de peilingen.

Marije Vlaskamp
Ferdinand 'Bongbong' Marcos houdt een toespraak tijdens de campagne.  Beeld ANP / EPA
Ferdinand 'Bongbong' Marcos houdt een toespraak tijdens de campagne.Beeld ANP / EPA

Filipijnse verslaggevers kennen vooral de rug van Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos, want de 64-jarige zoon van de in 1986 afgezette dictator Ferdinand Marcos draait zich om als de pers vragen stelt. Verkiezingsdebatten ontwijkt hij ook. Toch komt BBM, zoals hij zichzelf noemt, in de peilingen uit de bus als winnaar van de presidentsverkiezingen

Die koppositie dankt Marcos junior aan saaie speeches over zijn vader, die van 1965 tot 1986 door de Verenigde Staten in het zadel werd gehouden als tegenwicht tegen de communisten die destijds in Azië opkwamen. BBM verkoopt deze rechtse kleptocratie als ‘Gouden Tijdperk’ van orde en werkgelegenheid. Onder Marcos senior verdwenen vele duizenden politieke tegenstanders en volgens de Wereldbank heeft de Marcos-familie vijf tot tien miljard dollar uit de schatkist gestolen. Die nare kantjes van vader wast zijn zoon wit, met behulp van zijn eigen YouTube-kanaal.

Dat schotelt miljoenen kijkers in rozige nostalgie verpakte desinformatie voor als belofte voor hun eigen toekomst. Op sociale media versterken populaire meme-makers, levenswijsheidgoeroes en parodie-accounts tegen betaling de boodschappen van Marcos. Het overwegend jonge electoraat, dat nauwelijks herinneringen heeft aan de dictatuur, gaat voor die online relletjes en Marcos’ vage oproep tot ‘eenheid’.

‘Kiezers zijn klaar met politici die zich in reactie op de dictatuur 35 jaar lang lieten voorstaan op democratische waarden en goed bestuur. Marcos zet die drie decennia weg als verspilde tijd,’ aldus Mark Thompson, specialist Zuid-Oost Aziatische politiek aan de City Universiteit in Hongkong.

Marcos’ politieke toekomstplannen

Zoals veel kenners van de Filipijnse politiek tast Thompson in het duister over Marcos’ politieke toekomstplannen. BBM zegt het beleid van de huidige president Rodrigo Duterte te zullen voortzetten. Dat biedt weinig houvast bij een geopolitieke draaikont als Duterte, die eerst Beijing aanhaalde en de Verenigde Staten afstootte, om in zijn nadagen weer toenadering tot Washington te zoeken.

Aanhangers van Marcos jr. in Paranaque City, een voorstad van Manilla.  Beeld AFP
Aanhangers van Marcos jr. in Paranaque City, een voorstad van Manilla.Beeld AFP

China heeft een slepend conflict over de Zuid-Chinese Zee met Manilla, maar Filipijnse presidenten die dat grensgeschil niet op de spits drijven, kunnen best met Beijing samenwerken op andere terreinen. Als bondgenoot van de VS zitten de Filipijnen echter tussen twee vuren. Voor de Amerikanen is dit strategisch gelegen eilandenrijk een uitvalsbasis voor de Indo-Pacific, waar Washington met een groeiend gezelschap westerse landen de Chinese vorm van landjepik op zee proberen te bestrijden.

Deze lastige spagaat speelt geen hoofdrol bij de verkiezingen, waar zelfs binnenlandse kwesties of partijprogramma’s ondergeschikt zijn aan de persoonlijkheid van kandidaten en hun familie. Nergens zijn politieke dynastieën zo dominant als op de Filippijnen, waar 234 machtige families de touwtjes in handen hebben.

Deze politieke dynastieën zijn ontstaan tussen 1898 en 1946, toen in de toenmalige Amerikaanse kolonie alleen landbezitters mochten stemmen. Zo ontstonden familie-imperia die steeds meer macht en geld naar zich toe harken door leden van verschillende generaties zoveel mogelijk politieke functies te laten bekleden. Tot zo’n familie ten val komt, of wordt weggestemd. Tegenwoordig hebben 67 miljoen burgers kiesrecht, al heeft de Filipijnse democratie door de dominantie van de dynastieën een elitair karakter.

Nadat Marcos in 1986 werd afgezet – hij overleed in 1989 – verwachtte niemand dat de Marcos-dynastie zou herrijzen. Zijn weduwe Imelda en haar nageslacht veroverden echter razendsnel politieke sleutelposities. In de strijd om het presidentschap trekt BBM op met de bevriende Duterte-clan: Dutertes dochter is zijn running mate.

De aantrekkingskracht van dynastieën

Dit spel van politieke families spreekt kiezers aan, aldus Thompson. ‘De aantrekkingskracht van dynastieën wordt versterkt door een voorliefde voor merken. Families met politieke macht over meerdere generaties worden gezien als ervaren: dat zijn sterke merken.’

In 2016 verloor BBM als kandidaat vicepresident op het nippertje van Leni Robredo, de vrouw die ook nu zijn rivaal is voor het hoogste ambt. Dit keer heeft hij de wind mee. Terwijl Robredo’s vrijwilligers van deur tot deur gaan om Marcos-kiezers terug te slepen naar het politieke midden, deint Marcos junior mee op golven van verlangen naar sterke mannen van vroeger.

Nooit weer een Marcos-telg aan de macht, zwoeren mensenrechtenactivisten en linkse politici ooit, maar onder Duterte is het linkse blok zo krachteloos gemaakt dat het Marcos niet onderuit weet te halen, zegt Thompson.

Wint hij, dan zullen de VS met hem leren leven, vanwege het strategische belang van de Filipijnen. Dat betekent dat ze niet te veel aandacht zullen geven aan een Amerikaans arrestatiebevel tegen Marcos en zijn moeder Imelda wegens hun weigering 353 miljoen dollar smartengeld te betalen aan slachtoffers van mensenrechtenschendingen tijdens de dictatuur.

Miljardenleningen uit China

De kans is echter groot dat BBM naar Beijing neigt. Daar heeft hij een erfenis te verzilveren, want Marcos senior erkende in 1975 als een van de eerste Amerikaanse bondgenoten in Azië de Volksrepubliek China. Zo’n verleden schept een goede sfeer voor onderhandelingen over de investeringen die Marcos nodig heeft om zijn verkiezingsbeloftes over economisch herstel waar te maken. Miljardenleningen komen tegenwoordig uit China in plaats van de VS.

Al kwam van Chinese toezeggingen uit 2016 voor 24 miljard dollar aan infrastructuur weinig terecht, Marcos junior aan de macht biedt mogelijkheden voor een nieuw Chinees charme-offensief van wegen en bruggen, in ruil voor Filipijnse inschikkelijkheid in de Zuid-Chinese Zee.

Meer over