President Nujoma verstoort weldadige rust in Namibië

Als een verkeersagent opeens de kruising van de Robert Mugabe Avenue en de Sam Nujoma Drive op loopt, weet de geoefende automobilist in Windhoek meteen hoe laat het is....

Waar zou Sam Nujoma nu weer naar toe gaan? Over de naar hem vernoemde weg - de langste van Windhoek - naar het vliegveld, om in zijn peperdure Falcon-jet te gaan buurten bij zijn bondgenoten Jose-Eduardo dos Santos, Robert Mugabe of Laurent-Désiré Kabila? Naar Gabarone, om de ruzies met Botswana bij te leggen?

Er is iets aan de hand met Namibië. Sinds het in maart 1990 onder VN-toezicht onafhankelijk werd, hoorde je nog maar weinig van deze uithoek van Afrika met zijn aparte verleden van Duitse kolonie en omstreden Zuid-Afrikaans protectoraat. De bevrijdingsbeweging Swapo nam onder aanvoering van Nujoma keurig democratisch de macht over, en daarna leek er een weldadige rust neergedaald over het uitgestrekte, droge land met zijn amper anderhalf miljoen inwoners.

Nu het tiende jaar van de onafhankelijkheid aanbreekt, lijkt het gedaan met de rust. Namibië weet zich niet alleen betrokken bij de oorlog in Congo, het heeft sinds kort ook te maken met vreemde separatistische neigingen in de Caprivi-strook, die op hun beurt leiden tot een opleving van oude gevoeligheden met Botswana over het bezit van een pietluttig eilandje in een grensrivier.

De etnische spanning in de Caprivi, een strook savanne in het uiterste noordoosten van Namibië die ligt ingeklemd tussen Angola en Botswana, manifesteerde zich opeens eind vorig jaar. Een groep van honderd gewapende mannen onder leiding van de voormalige oppositieleider Mishake Muyongo trok de grens over om asiel te vragen in Botswana, later gevolgd door nog eens ruim tweeduizend Caprivi's. Ze zouden op de vlucht zijn geslagen omdat het Namibische leger hun trainingskamp had ontdekt.

In Windhoek verklaarde een woedende president Nujoma dat Muyongo en zijn aanhang verraders en terroristen waren die op de zwaarste straffen konden rekenen. Botswana weigerde echter, conform de regels van de VN , de asielzoekers zomaar over de grens te zetten, wat de verstandhouding tussen Windhoek en Gabarone niet bevorderde.

Die was al niet best door het slepende eiland-geschil en een recente drastische modernisering van het Botswanese leger. Botswana heeft nu een eigen luchtmacht met dertien tweedehands straaljagers uit Canada, de landmacht is versterkt met tachtig Britse tanks. Waarom, vroeg Windhoek zich af. Zijn de Botswanezen soms uit op het schaarse water uit de grensrivieren?

Over de afscheidingsneiging in de Caprivi doen verschillende verhalen de ronde. De strook, vierhonderd kilometer lang en op het oostelijk deel na amper vijftig kilometer breed, wordt deels bewoond door bevolkingsgroepen die tijdens de Namibische bevrijdingsstrijd de kant van Zuid-Afrika kozen. De Swapo had (en heeft) haar aanhang vooral onder de Ovambo's in het noorden.

Deze grootste bevolkingsgroep van Namibië wordt door andere etnische groepen, zoals de lichter gekleurde Nama, Damara en Rehoboth Basters in het midden en het zuiden, met argusogen bekeken. Bij deze groepen heerst de indruk dat de Swapo-regering vooral de 'eigen' Ovambo-aanhang bedient als het gaat om zaken als schaarse banen . Ook in de Caprivi-strook leven die gevoelens van achterstelling.

De separatistenleider Muyongo zou hier een kans hebben gezien om zijn droom werkelijkheid te laten worden. Volgens sommige bronnen was hij erop uit aansluiting te zoeken bij een verwante stam in het naburige Zambia, de Lozi van Barotseland.

Het lijkt een bizar verhaal, maar het past in de vrees van vele waarnemers dat centraal en zuidelijk Afrika het risico loopt van een golf van chaotische etnische conflicten, aangewakkerd door de haat tussen Hutu's en Tutsi's die vorig jaar vanuit Rwanda al oversloeg naar Congo. In Namibië is weliswaar geen Tutsi te bekennen, maar zoals bijna overal in de regio sluimeren er spanningen tussen verschillende bevolkingsgroepen .

De betrokkenheid bij de oorlog in Congo heeft de Namibische gemoedsrust in ieder geval niet bevorderd. Vele Namibiërs vragen zich af wat president Nujoma beweegt om zomaar 2500 manschappen - een kwart van het bescheiden leger - op ongewis avontuur te sturen. Directe belangen heeft Namibië er niet, anders dan noorderbuur Angola, dat direct aan Congo grenst.

De vrees is dat Nujoma puur uit bewondering voor Kabila heeft gehandeld. 'Persoonlijke vriendschappen zijn in deze regio erg belangrijk', verklaart een diplomaat in Windhoek. Koos Kabila niet het onbetekenende Namibië uit voor zijn eerste staatsbezoek, in plaats van regionale grootmachten als Zuid-Afrika en Angola?

Nujoma waardeerde de geste zeer. Hij liet meteen de Populierenstraat in Windhoek omdopen tot Laurent-Désiré Kabila-straat, en toen Kabila vorig jaar een beroep deed op de regio om hem te redden van de oprukkende rebellen aarzelde de Namibische president geen moment. Hoogstpersoonlijk besloot hij het puikje van de Namibian Defence Force de Congolese jungle in te zenden - zonder zelfs zijn ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken of het parlement maar te raadplegen.

De autocratische aanpak van Nujoma deed waarnemers al eerder de wenkbrauwen fronsen. De 70-jarige president, een voormalig spoorwegarbeider met weinig opleiding, lijkt te denken dat hij onmisbaar is, een trekje dat hij gemeen heeft met tal van Afrikaanse dictators uit het recente verleden. Hij maakt zich nu op voor een derde ambtstermijn van vier jaar, hoewel de eerste democratische grondwet van Namibië dit verbood. Zonder veel omhaal veranderde Swapo echter de nieuwe democratische spelregels, dankzij haar absolute meerderheid in het parlement.

Ook de oorlog in Congo heeft de democratische ontwikkeling niet versterkt. Het wel en wee van de troepen is met veel heimelijkheid omgeven. Hoewel het leger nu al een half jaar in Congo zit, sijpelen er slechts sporadisch berichten door. Zo mocht het thuisfront de afgelopen week vernemen dat tien soldaten aan malaria waren bezweken.

Onder de bevolking lijkt de troepeninzet niet populair, hoewel er anders dan in Zimbabwe nog geen betogers de straat op zijn gegaan. Er wordt in stilte geklaagd. 'Het is zonde dat er miljoenen in de Congo worden verkwist, terwijl dat geld kan worden gebruikt voor betere huizen, voor banen, voor de aidsbestrijding', zegt een vrouw in Windhoek.

'Ik ben niet meer zo optimistisch over Namibië', zegt een diplomaat die er al enkele jaren op heeft zitten in de jonge democratie. Relativering is wel gepast: vergeleken met de chaos en corruptie bij buren als Angola en Congo is het land van Sam Nujoma nog steeds een oase van bijna Duitse ordelijkheid. De president vloog persoonlijk naar Gabarone om de spanningen met Botswana weg te praten. Zelfs bij de vlucht van de Caprivi-separatisten is geen schot gevallen. Maar de periode van totale rust die Namibië bijna negen jaar tekende, die is voorbij.

Meer over