President Italië krijgt meer macht

Italië krijgt een machtige president naar Frans model. Tenminste, als het volstrekt onverwachte besluit daarover van de tweekamercommissie voor staatkundige hervormingen wordt uitgevoerd....

JAN VAN DER PUTTEN

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

De in februari geïnstalleerde commissie van zeventig kamer- en senaatsleden nam dinsdag ontwerpen aan over de omvorming van Italië tot federale staat, inperking van het aantal parlementariërs van 945 tot 600, een nieuwe rolverdeling tussen Kamer en Senaat, herordening van de rechterlijke macht en deelname van Italië aan Europa.

Na kakofonische proceduredebatten werd woensdag gestemd over een nieuwe regeringsvorm, bedoeld om het land een stabiele en slagvaardige regering te geven. Het ontwerp van Communistische Herstichting dat het parlement een sterke rol toekende, werd weggestemd. Daarna was de keuze tussen een semi-presidentieel systeem naar Franse snit of een Engels model met veel macht voor de premier.

Lichtelijk favoriet was de laatste variant. De grootste pleitbezorger daarvan was de voorzitter van de commissie, Massimo D'Alema. Als leider van de linkse PDS, de grootste regeringspartij, hoopte D'Alema zelf de eerste premier-nieuwe stijl te worden.

Weliswaar waren een paar PDS-leden tegen deze oplossing, maar D'Alema rekende op de steun in tweede instantie van Communistische Herstichting en van de rechtse oppositieleider Berlusconi.

De grote propagandist in de tweekamercommissie voor een sterke president is de extreem-rechtse leider Gianfranco Fini. Diens partij is voortgekomen uit de beweging van een vroegere sterke man, Benito Mussolini. De kleine partijen uit het rechtse kamp moeten echter weinig hebben van het semi-presidentialisme. En Berlusconi had D'Alema gezegd dat hij best kon leven met een regering van de premier.

Maar om hun lastige bondgenoot Fini niet tegen zich in het harnas te jagen, besloten Berlusconi en de kleintjes eerst te stemmen voor het semi-presidentiële systeem. Tot hun eigen verrassing wonnen ze met 36 stemmen vóór, 31 tegen en 3 onthoudingen.

De doorslag gaven de stemmen van de zes Liga-commissarissen, die nooit aan de debatten hadden deelgenomen en pas vorige maand door hun leider Bossi bij de commissie waren gedetacheerd als 'waarnemers'.

Bossi had hun opdracht gegeven om D'Alema te 'straffen' voor zijn voorstel om in verkiezingen de winnende partij een forse zetelpremie te geven. Bossi zag dat als een antidemocratische poging om de Liga, die landelijk nooit de grootste partij kan worden, uit te schakelen. Zelf trekt hij zich niets aan van de tweekamercommissie, die hij gisteren nog een poppenkast heeft genoemd.

En zo heeft een anti-Italiaan de kiem gelegd voor een nieuwe Italiaanse republiek.

Volgens het nu aangenomen ontwerp zal de president, die tot nog toe wordt gekozen door het parlement voor een ambtstermijn van zeven jaar, rechtstreeks worden gekozen door het volk voor vijf jaar. Hij benoemt en ontslaat de premier, zit de ministerraad voor en kan het parlement ontbinden. Zelf kan hij door het parlement met een tweederde meerderheid worden afgezet als hij geacht wordt de grondwet te hebben geschonden.

De grote verliezer, D'Alema, zei na de stemming dat hij akkoord gaat met het semi-presidentialisme, mits de verkiezingen in twee rondes zijn. Faliekant daartegen zijn Fini's Nationale Alliantie en de kleine partijen van rechts en links, die immers geen schijn van kans maken om tot de tweede ronde door te dringen. Het conflict over het kiesstelsel zal de komende maanden worden uitgevochten, eerst door de tweekamercommissie, die eind deze maand wordt opgeheven, daarna door het parlement.

Meer over