'President Chávez is het volk'

Wat hem zes jaar geleden met een staatsgreep niet lukte, kreeg Hugo Chávez zondag langs democratische weg wel voor elkaar: met 56 procent van de stemmen werd de ex-luitenant-kolonel tot president van Venezuela gekozen....

TOEN Hugo Chávez in februari 1992 de mislukking van zijn staatsgreep tegen de corrupte president Carlos Andrés Pérez moest erkennen, legde hij zich niet bij zijn nederlaag neer. Met de omineuze boodschap 'De strijd is voorbij, zij het voorlopig' verscheen de op dat moment volslagen onbekende luitenant-kolonel in gevechtskleding met rode baret voor de tv-camera's. 'Bij de volgende gelegenheid zullen we onze doelen wel bereiken.'

Chávez (44) verdween achter de tralies. Toen hij in 1994 gratie kreeg, riep hij zichzelf uit tot 'de soldaat van het volk'. El comandante werd op slag een cultfiguur met de allure van een popster.

De miljoenen Venezolanen die de afgelopen veertig jaar onder het bewind van de traditionele partijen nooit hadden geprofiteerd van de olierijkdom, beschouwden Chávez, een groot bewonderaar van de Cubaanse revolutie, als hun messias. Na zijn overwinning bevestigde de ex-luitenant-kolonel die verwachtingen: 'Venezuela is herboren. Chávez is hoop. Chávez is het volk. Chávez is een nationaal gevoel.'

'Orkaan' Hugo heeft het slim gespeeld. Hij buitte de wanhoop en frustraties van de verpauperde bevolking uit door zich in de krottenwijken te profileren als de reïncarnatie van Robin Hood en Simon Bolívar, de bevrijder van Latijns Amerika.

Tijdens de verkiezingscampagnes zei hij precies wat zijn achterban wilde horen: de corruptie zou met harde hand worden bestreden. Er zou een nieuwe grondwet komen om het verouderde politieke en economische bestel rigoureus te 'zuiveren'. Het corrupte Congres zou hij meteen ontbinden, en de olierijkdom zou eindelijk eerlijk worden verdeeld.

Chávez beloofde 'de hoofden van zijn vijanden te bakken' en omschreef de regerende politici als 'nepdemocraten' en 'tirannen'. Wie zich zou verzetten tegen zijn programma, belandde in de cel.

De boodschap ging erin als koek, maar joeg de middenklasse, elite en buitenlandse investeerders in de gordijnen. Die vreesden dat Chávez een linkse dictatuur ging vestigen, de afbetaling van de 21 miljard dollar buitenlandse schuld zal opschorten en alle privatiseringen zou gaan terugdraaien. 'Zondag is de keus tussen democratie en dictatuur', had tegenkandidaat Salas nog vol bravoure geroepen, maar voor de meeste kiezers was dat een holle frase.

In de krottenwijken schreeuwde Chávez in gevechtstenue allerlei linkse en bijbelse leuzen. Wanneer hij een zaal zakenlieden toesprak, had hij een keurig pak aan en probeerde hij zijn gehoor gerust te stellen. 'Ik ben geen tiran, geen Castro, Franco of Allende, maar een democraat', beloofde Chávez keer op keer. 'Als ik win, blijft Venezuela kapitalistisch, maar het wordt kapitalisme met een menselijk gezicht.' Chávez zegt aanhanger te zijn van 'de derde weg' van de Britse premier Blair, 'want het pure neo-liberalisme leidt alleen maar tot honger'.

Onmiddellijk na zijn verkiezingsoverwinning begon Chávez zijn verschrikte tegenstanders te paaien. Hij beloofde een 'verstandig' economisch beleid te gaan voeren. Radicale hervormingen sloot hij uit. 'Wij zijn betrouwbaar. Investeerders, jullie zijn welkom. Jullie kapitaal is hier veilig. Wij zijn serieuze mensen.' Ook Chávez weet dat de internationale financiële markten radicalisme snel zullen afstraffen.

In Latijns Amerika komt het vaker voor dat politici na verkiezingen plotseling pragmatici worden. De Argentijnse president Menem en zijn Peruaanse collega Fujimori kwamen aan de macht met populistische beloften. Eenmaal in het presidentiële paleis, begonnen ze een orthodox neo-liberale koers te varen. Ook Chávez is pragmaticus genoeg om de verkiezingsretoriek snel over boord te zetten en zich aan te passen aan de internationaal vigerende economische wetten. Washington heeft er alle vertrouwen in. Chávez kreeg gisteravond te horen dat hij weer een visum kan krijgen. Sinds zijn couppoging was Chávez persona non grata in de VS.

Art van Iperen

Meer over