Premier Pakistan in lastig parket

ROB VREEKEN

Politiek in Pakistan is als schaken met drie spelers. Niemand kent precies de regels, maar het is duidelijk wie nu aan zet is: premier Yousuf Raza Gilani.

Donderdag moet hij op het matje komen bij de opperste rechters van het land, zo werd hem maandag te verstaan gegeven door het Hooggerechtshof. Gilani moet uitleggen waarom zijn regering nog altijd geen stappen heeft gezet in het corruptieonderzoek tegen president Asif Ali Zardari. Daar hebben de rechters voortdurend op aangedrongen, sinds zij in 2009 een eind maakten aan de immuniteit die Zardari genoot voor oude corruptiezaken, daterend uit de tijd dat zijn echtgenote Benazir Bhutto (vermoord in 2007) premier was.

Blijft de regering in gebreke, dan zou Gilani wel eens een aanklacht wegens 'minachting van het hof' aan zijn broek kunnen krijgen. In dat geval is zijn premierschap geen lang leven meer beschoren. En ook president Zardari heeft dan meer dan ooit reden zich ongemakkelijk te voelen.

Dit alles wordt met genoegen aanschouwd door de derde speler in het Pakistaanse schaakspel, de strijdkrachten. Hun conflict met de burgerregering kwam vorige week tot een nieuw hoogtepunt, toen Gilani het waagde hun vertrouweling in het kabinet te ontslaan, minister van Defensie Naeem Lodhi.

Eerste ruzie

Verwarrend is dat de twee ruzies - rechters versus regering en generaals versus regering - op zich niets met elkaar te maken hebben. De eerste ruzie gaat over een strafrechtelijke kwestie, de tweede gaat over - ja, waarover eigenlijk? Misschien is 'de macht' wel het juiste woord: de vraag wie het uiteindelijk voor het zeggen heeft in Pakistan, het leger of de civiele regering.

Het is naïef te denken dat beide ruzies écht niets met elkaar te maken hebben. Zoals Gareth Price van de denktank Chatham House in Londen zegt: 'Niets is a-politiek in Pakistan.' De rechters zijn zich ongetwijfeld zeer goed bewust van de politieke implicaties van alles wat ze doen.

Maar dit betekent niet dat ze een willoos instrument zijn in handen van de legertop. Opperrechter Iftikar Muhammad Chaudry was in 2007 zo moedig met de toenmalige militaire president Pervez Musharraf een titanenstrijd te voeren - en te winnen, met steun van een protestbeweging van juristen met zwarte stropdassen.

Dat alles bracht, via verkiezingen, Zardari aan de macht, maar de opperrechter schrok er niet voor terug ook met hem een confrontatie aan te gaan, en wel over de corruptiezaak. De stap van het Hooggerechtshof gisteren tegen Gilani kan simpel uitgelegd worden als een uitvloeisel daarvan.

Maar zoals gezegd: alles is politiek in Pakistan. 'Memogate' heeft de verhouding tussen regering en legerleiding op scherp gezet. De generaals gaan ervan uit dat Zardari in mei vorig jaar zelf achter het briefje zat waarin - via de Pakistaanse ambassadeur in Washington - werd gevraagd om Amerikaanse steun bij het verijdelen van een militaire coup.

Dat de Pakistaanse generaals nu meer dan ooit af willen van Zardari is duidelijk. Maar hoe? Machtsovernames door het leger zijn niet onbekend in de geschiedenis van Pakistan. Ook nu is dat niet totaal uitgesloten. De meeste waarnemers zien het echter niet snel gebeuren. De legertop wil af van deze regering, niet van een civiele regering als zodanig.

In de jaren negentig, toen Benazir Bhutto en haar opponent Nawaz Sharif om beurten premier waren, bestond daarvoor een andere methode. Als de generaals het helemaal gehad hadden met de premier van dienst, lieten ze de president ingrijpen. Die benoemde een technocraat als interim-premier, waarna verkiezingen volgden. Bhutto en Sharif hebben op die manier een paar keer stuivertje gewisseld.

Maar in het huidige schaakspel zitten president en premier aan dezelfde kant van het bord, en heeft zich een speler aangediend die in de jaren negentig geen rol speelde: het Hooggerechtshof.

Of rechters en leger onder één hoedje spelen is niet duidelijk. Maar het zou de militairen goed van pas komen als het hof op grondwettige wijze bewerkstelligt waartoe ze zelf niet bereid of in staat zijn: het doen verdwijnen van de regering-Zardari.

undefined

Meer over