Premier Blair luistert naar zijn aartsbisschoppen

Blair heeft de lokale en nationale verkiezingen van 3 mei een maand uitgesteld. Maar niet alleen vanwege de crisis in de landbouwsector....

Op zondag draagt Tony Blair het overhemd over de broek, maar hij verschilt in nog een belangrijk opzicht van Wim Kok: hij luistert naar zijn bisschoppen.

Vorige week donderdag drongen de aartsbisschoppen van Canterbury en York aan op uitstel van de verkiezingen. Twee dagen later besluit de premier de stembusstrijd te verplaatsen van 3 mei naar 7 juni.

Geen politicus is helemaal een opportunist. Tony Blair ook niet. Maar zijn besluit om de verkiezingen niet op 3 mei te laten plaatsvinden zal niet alleen uit piëteit met de Britse boeren zijn genomen. Naast de klaagzangen van het platteland hebben ook de adviezen van het Britse establishment - waaronder die van de twee belangrijkste bisschoppen - een belangrijke rol gespeeld bij zijn opmerkelijke ommezwaai.

Blair heeft zich bij dit besluit echter nog het meest laten leiden door electorale overwegingen. Zijn belangrijkste adviseur was in dit geval Philip Gould, Blairs persoonlijke opiniepeiler en marketingstrateeg die voor de premier had uitgerekend dat verkiezingen op 3 mei Labour 25 extra zetels - van de 418 die Labour in het Lagerhuis (659) heeft - zou kunnen gaan kosten. Volgens Goulds peilingen zou 13 procent van de Labouraanhang overwegen op een andere partij te stemmen - of thuis te blijven - indien verkiezingen zouden worden gehouden op het moment dat het Britse platteland onder een enorme crisis gebukt gaat.

Niettemin zou Blair ook op 3 mei met vlag en wimpel winnen, maar zonder de glorie van de vorige monsterzege. Blair, die de Conservatieven - met 165 zetels in het Lagerhuis (659) - niet de kans wil geven versterkt in het Britse parlement terug te komen, besloot daarop de verkiezingen uit te stellen tot 7 juni.

Blair wordt wel gezien als de koning van de spin. In het besluitvormingsproces is het publicitaire effect tot hoofddoelstelling verheven. Opiniepeilingen worden dagelijks op goudschaaltjes gewogen. Daarom zijn niet de politieke ideologen in het kabinet maar de adviseurs op Downing Street 10 (de marketingdeskundigen en andere zogenoemde spindoctors) de belangrijkste raadgevers van de premier.

Blairs persoonlijke woordvoerder Alastair Campbell - de inmiddels befaamde premiers official spokesman (pos) - is vaak nauwer betrokken bij belangrijke besluiten dan menig minister. Zo voerde hij zorgvuldig de regie over de ontslagprocedure van minister Peter Mandelson, nadat die in het begin van dit jaar ervan was beschuldigd te hebben gelogen over zijn connecties met de van fraude verdachte broers Hinduja.

Campbell liet tijdens onderonsjes met journalisten tactisch kleine aantijgingen tegen Mandelson los waarvan hij kon vermoeden dat die in de pers breed zouden worden uitgemeten. Nadat op deze wijze de poten onder de stoel van Mandelson waren weggezaagd, gaf hij een van de kranten de primeur die daarna de rest van de natie, inclusief het gehele kabinet, voor een voldongen feit plaatste.

Ook bij het besluit tot uitstel van deze verkiezingen was de procedure tot openbaarmaking al uitgestippeld voordat het eigenlijke besluit was genomen. Doel was het electoraat te vriend te houden. The Sun, de grootste en machtigste tabloid die onlangs tot opluchting van Labour bekendmaakte de premier bij de verkiezingsstrijd te zullen steunen, had in de afgelopen twee weken tot twee keer toe gemeld dat de verkiezingen gewoon op 3 mei zouden plaatsvinden.

Om van de steun van The Sun verzekerd te blijven en om door deze krant niet van een zwalkend beleid te worden beschuldigd, besloot Campbell de primeur van het uitstel aan The Sun te geven. De machteloze ministers kregen zondag de ondankbare taak het via de media uitgelekte besluit te verdedigen. Veel ministers ging dit moeizaam af, omdat zij - en het grootste deel van de Labourpartij - de verkiezingen gewoon op 3 mei hadden willen houden.

Maar ook voor de voorstanders van uitstel was het besluit moeilijk te verdedigen. Onduidelijk is bijvoorbeeld waarom een crisis in de landbouw tot uitstel noopt, terwijl Groot-Brittannië ook kampt met crises in de gezondheidszorg, het onderwijs en het openbaar vervoer, die samen genomen veel meer mensen treffen.

Daarnaast heeft Blair ook bepaald dat van verder uitstel geen sprake meer kan zijn, terwijl volgens sommige deskundigen de mond- en klauwzeerepidemie pas begin juni het hoogtepunt zal bereiken. Ook hierbij spelen electorale overwegingen een rol: verkiezingen in de herfst zouden door een economische recessie nog meer zetels kunnen kosten dan de 25 van 3 mei.

Blair heeft geluisterd naar zijn bisschoppen. Het is nu te hopen dat zij voor hem bidden dat de epidemie nu al over zijn hoogtepunt heen is.

Meer over