Premier Balkenende bekijkt Zalm met argusogen

Hij gaat een roerig parlementair jaar tegemoet, minister-president Balkenende. Niet alleen staat de oppositie klaar zijn kabinet af te schieten en is hij zelf minder ervaren dan zijn ministers....

Van onze verslaggeefster Lidy Nicolasen

Behalve bekaf ging minister-president Jan Peter Balkenende vrijdagnacht ook beteuterd met vakantie. De eerste confrontatie met de Tweede Kamer was hem niet licht gevallen en moet ook bij hem onrust hebben gebaard voor wat komen gaat. Want er is niet alleen zijn eigen onervarenheid die hem parten speelt, het is ook die van zijn ministers.

Bovendien zit er in de Kamer een totaal nieuwe LPF-fractie waarvoor andere mores gelden dan de gebruikelijke, is links door en door geladen door de verloren verkiezingen en gedraagt de leider van de enige partij met regeringservaring zich als oppositieleider. Ziedaar de ingrediënten voor een roerig parlementair jaar.

Balkenende was vrijdagnacht zelf misschien nog het meest onthutst, toen de oppositie schuimbekte van woede over het air waarmee hij zich vrijpleitte van het beantwoorden van vragen. Hij zou in een vorige periode al snel over de 'arrogantie van de macht' hebben geklaagd. Nu moet hij zich hebben gerealiseerd dat hij als 'de machtigste' onder de ministers nooit eerder zelfs maar minister is geweest. Mede om die reden kon de affaire-Bomhoff over het ontslag van een topambtenaar uitgroeien tot een heuse rel en ruzie in het kabinet.

Het gebrek aan ervaring speelt ook andere hoofdrolspelers in de hedendaagse politiek parten. LPF-leider Mat Herben moet net zo vermoeid als Balkenende met vakantie zijn gegaan. Maar dat verklaart geenszins de totale afwezigheid van Herben in het debat vrijdag. Hij prees het kabinet, wilde er geen kwaad woord over horen en deed verder niet mee. Ongeacht de kritiek die op hem of de LPF werd geuit.

Geen wonder dat hij en Balken ende, en in iets mindere mate CDA-fractieleider Verhagen, met argusogen Gerrit Zalm volgden. Zalm, de VVD-leider, is een ervaren rot in het vak. Hij schuwt het debat noch de openheid, houdt van scherp fileren en wil daarin voor niemand een uitzondering maken. Minister of niet, VVD of niet. Dualistisch zijn tot op het bot, is zijn motto.

Zalm spiegelt zich niet aan voorganger Hans Dijkstal, die de verkiezingen verloor. Op zijn netvlies kleeft eerder het beeld van Frits Bolkestein, die nimmer de harde toon schuwde, altijd eigen paden bewandelde en ook oppositieleider werd genoemd terwijl de VVD in de regering zat. Bolkestein werd er bij de achterban mateloos populair door en hij won vele zetels voor zijn partij.

Dus antwoordde Zalm vrijdag doodleuk waar Balkenende er het zwijgen toe deed. Hij tikte Bomhoff indirect maar zonder pardon op de vingers. Als oud-minister zei hij tegen het kabinet: 'Ik hoop dat u geniet van het toegewijde ambtenarenapparaat. In mijn ervaring zijn zij erop uit, ongeacht hun eigen politieke voorkeur, de ministers en staatssecretaris zo goed mogelijk te dienen.'

Ook vertelde Zalm dat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking om partijpolitieke redenen was ingeruild voor een staatssecretaris, terwijl Balkenende dit nog geen half uur eerder krampachtig had geweigerd te erkennen.

'Met zulke vrienden heb je geen vijanden nodig', jende Jeltje van Nieuwenhoven (PvdA), die samen met Femke Halsema (GroenLinks) en Thom de Graaf (D66) de oppositie voerde. Hun felheid is verklaarbaar. Voor het eerst staan de natuurlijke vijanden, in Paars verenigd, weer tegenover elkaar. Maar vlak onder de oppervlakte zit de woede om het leed de eigen partij aangedaan en te worden beschouwd als schuldig aan de moord op Fortuyn.

Toen Herben in het debat onhandig suggereerde dat bedreigingen aan het adres van politici verdwijnen als zij de burger serieus nemen, sloeg de vlam in de pan. Tot irritatie van de LPF'ers, die in hun bankjes de oppositie wegwuifden bij de microfoon.

'Bentley 1' was de naam voor het kabinet die Jan Marijnissen (SP) via internet aangereikt had gekregen, doelend op de auto van Herman Heinsbroek, de nieuwe LPF-minister van Economische Zaken. 'Armoe troef', kwam Zalm er overheen. In het regeringsvak verging het lachen de ministers steeds meer. Acht jaar geleden werd voorspeld dat Paars I niet meer dan een jaar zou volmaken. Bookmakers hebben ook al ingezet op de nieuwe coalitie. Die twijfel bindt de nieuwe ministers vooralsnog, ondanks de weerbarstige start.

Meer over