NieuwsAanslag Christchurch

Premier Ardern maakt excuses voor fouten in aanloop naar aanslagen Christchurch

De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern heeft excuses aangeboden voor fouten die de politie en de inlichtingendiensten hebben gemaakt in de aanloop naar de aanslagen in Christchurch. Ze zei er direct bij dat de bloedige aanval niet te voorkomen zou zijn geweest.

De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern.  Beeld AFP
De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern.Beeld AFP

Een Australische man, Brenton Tarrant, schoot in maart vorig jaar 51 mensen dood bij twee moskeeën in de stad. Kort daarna stelde de regering een commissie in, die moest onderzoeken of de overheid fouten heeft gemaakt in de aanloop naar de aanslagen.

Uit het 792 pagina’s tellende rapport blijkt dat de veiligheidsdiensten van Nieuw-Zeeland ‘bijna uitsluitend’ gericht waren op de dreiging van islamitisch terrorisme en daardoor weinig oog hadden voor dreiging uit andere hoeken van de samenleving. Ook zou de politie onvoldoende controle hebben uitgeoefend bij het afgeven van vuurwapenvergunningen.

De premier verontschuldigde zich daarvoor. ‘In de toekomst moeten we ervoor zorgen dat de middelen voldoende worden gericht op de reeks bedreigingen waarmee Nieuw-Zeeland wordt geconfronteerd. Elke Nieuw-Zeelander verdient een systeem dat zijn best doet om alle burgers te beschermen. De commissie concludeert niet dat de aanslagen voorkomen hadden kunnen worden, maar we hadden meer kunnen doen en daarvoor maak ik mijn excuses.’

44 aanbevelingen

De onderzoekscommissie doet 44 aanbevelingen om aanslagen zoals die in Christchurch in de toekomst te voorkomen. Premier Ardern heeft gezegd dat ze die volledig gaat overnemen. Een van de belangrijkste adviezen is het oprichten van een nieuwe inlichtingendienst, die zich vooral moet bezighouden met contraterrorisme en onderzoek naar terreurdreiging. Ook komen er nieuwe wetten die digitaal haat zaaien moeten bestrijden en wordt er een programma ontwikkeld om tekenen van radicalisering eerder te leren herkennen.

De dader kwam in 2017 naar Nieuw-Zeeland met als duidelijk doel er een aanslag te plegen, zo schrijven de onderzoekers. Hij vroeg een wapenvergunning aan, werd lid van een schietvereniging en kocht een imposante hoeveelheid wapens en munitie in. Een paar maanden voor de aanslag vloog hij een drone boven de moskeeën om het terrein te verkennen.

Te gemakkelijk wapenvergunning

De Australiër opereerde alleen en had weinig tot geen sociale contacten. De grootste kritiek richt zich op de politie, die Tarrant te makkelijk een wapenvergunning toekende. De Australiër diende voor de aanvraag twee referenties op te geven, van wie een in de familiesfeer. Tarrant gaf zijn zus op en een vriend die hij kende van online kaarten. De politie gaf echter te kennen dat zijn zus geen referent kon zijn omdat ze in Australië woonde en daarom niet geïnterviewd kon worden. Daarop voerde Tarrant de vriend als familiegetuige op en diens vader als tweede referent. De politie accepteerde deze constructie.

Toen de politie tijdens het gebruikelijke vooronderzoek voor de afgifte van de vergunning de vader thuis vragen stelde over de Australiër, viel niet op dat hij hem nauwelijks kende. Ook in het gesprek met de kaartvriend werd niet doorgevraagd. De vriend wist van Tarrants extreemrechtse opvattingen, maar achtte dit niet relevant voor het vergunningsonderzoek. De politie vroeg hem er ook niet naar.

In 2018 moest Tarrant worden behandeld nadat zijn geweer tijdens het schoonmaken was afgegaan en hij kruitresten in zijn oog had gekregen. Een medewerker van het ziekenhuis beschreef het voorval achteraf als ‘een beetje ongewoon’, maar zag er geen aanleiding in om de politie te waarschuwen.

De onderzoekers spraken ook met de dader zelf. Tarrant verklaarde dat hij in de aanloop naar zijn daad veel rechts-extremistische onlinefora bezocht, maar dat hij vooral YouTube als een belangrijke bron van inspiratie en informatie zag. Ook was hij geïnspireerd door de Noorse aanslagpleger Anders Breivik. Diens manifest werd aangetroffen op de geheugenkaart van Tarrants drone waarmee hij zijn daad voorbereidde.

Eén jaar na Christchurch: zo’n live uitgezonden moordvideo kan nog steeds
Naast alle verdriet om de moord op 51 landgenoten in Christchurch gruwelde de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern ervan dat de terreuraanslag live op internet te zien was. Dus ging ze de strijd aan met grote digitale doorgeefluiken als Facebook: dit nooit meer. Een jaar later is de conclusie echter ontnuchterend.

Aan ‘Jacindamania’ komt voorlopig nog geen eind
Ze is de ‘anti-Trump’, een rolmodel voor vrouwen, onderwerp van een mondiale ‘Jacindamania’. De Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern (40), die in oktober met haar Labourpartij met overmacht de verkiezingen won, kreeg de voorbije jaren het ene na het andere succeslabel opgeplakt. Wat maakt haar, zelfs in coronatijd, zo geliefd?

Dader aanslagen Christchurch krijgt levenslang en zonder kans op vervroegde vrijlating
De Australiër die vorig jaar een aanslag pleegde op twee moskeeën in het Nieuw-Zeelandse Christchurch, is veroordeeld tot levenslang zonder de mogelijkheid van vervroegde vrijlating. Het is voor het eerst dat die straf wordt opgelegd in Nieuw-Zeeland.

Meer over