ProfielDennis Wiersma

Pragmatische stapelaar kiest bij elke rol zijn schutkleur

Uitgerekend een VVD-bewindsman gooit het roer om in de sociale zekerheid: het handhavingsregime voor mensen met een uitkering wordt coulanter. Wie is demissionair staatssecretaris Dennis Wiersma?

Gijs Herderscheê
Demissionair staatssecretaris van Sociale Zaken Dennis Wiersma (VVD) in de spotlights. Beeld Marco de Swart / ANP
Demissionair staatssecretaris van Sociale Zaken Dennis Wiersma (VVD) in de spotlights.Beeld Marco de Swart / ANP

Wouter Koolmees kon zich stevig ergeren aan Dennis Wiersma. Zozeer dat de D66-minister van Sociale Zaken zich in de ministerraad beklaagde over het ‘activistische’ VVD-Kamerlid. ‘In de kwestie van de uitvoeringsproblematiek bij het UWV ondervindt spreker (Koolmees, red.) soortgelijke tegenwerking van de woordvoerder van de VVD-fractie, de heer Wiersma’, staat in de notulen van de ministerraad van 12 juli 2019 – notulen die later berucht werden omdat eruit bleek hoezeer de ministerraad moeite had met tegenwerking door Kamerleden.

Op 10 augustus 2021 werden Koolmees (44) en Wiersma (35) collega’s. Het VVD-Kamerlid werd die dag beëdigd tot demissionair staatssecretaris van Sociale Zaken. Acht weken duurde de samenwerking, tot Koolmees op 5 oktober informateur werd en Wiersma zijn werk overnam als waarnemend minister van Sociale Zaken. Volgende week verdedigt Wiersma in zijn eentje de grootste begroting in de Tweede Kamer.

Gijs van Dijk, Tweede Kamerlid voor de PvdA en oud-vicevoorzitter van de FNV, herinnert zich de aanvaringen tussen Koolmees en Wiersma nog wel. ‘Dat ging over WW-uitkeringen aan Polen, uitkeringsfraude heette dat. Daar ging Wiersma met gestrekt been in. Ik had de indruk dat hij VVD-corvee had. Het zuivere, harde VVD-geluid moest hij laten horen.’

‘Linkse’ achtergrond

Misschien telde bij dat corvee mee dat Wiersma een bijna ‘linkse’ achtergrond heeft. Als student zat hij in het bestuur van studentenvakbond LSVb, een vermaard ‘links’ bolwerk. En hij was voorzitter van FNV Jong en daarmee lid van de Sociaal Economische Raad. Bij de BKB Academie, opgericht door voormalige PvdA’ers, leerde Wiersma campagnevoeren.

Al doende werd Wiersma gepokt en gemazeld in het publieke debat. Bij de FNV werd hij als VVD’er een vreemde eend in de bijt gevonden. Het was echter wederzijds voordelig. De FNV liet zo zien geen sektarisch linkse club te zijn, maar mensen van elke politieke kleur in huis te hebben. Wiersma kreeg op zijn beurt bekendheid en een netwerk.

Van jongs af aan afficheert Wiersma zich als VVD’er, lid sinds 2006, toen hij 20 jaar oud was. Daarvoor was hij nog even gecharmeerd van de Lijst Pim Fortuyn en Emile Ratelband. In 2003 stond Wiersma op nummer 17 van de lijst waarmee Ratelband vergeefs meedeed aan de Tweede Kamerverkiezingen. ‘Een jeugdzonde’, vindt Wiersma achteraf. Hij organiseerde een politiek debat op school en Ratelband was de enige die reageerde.

Die politieke belangstelling kreeg Wiersma niet met de paplepel ingegoten. ‘Of je nu stemt of niet stemt, links of rechts bent, of je werk hebt of een uitkering, je wordt toch genaaid – tot zover de politieke opvoeding van mijn ouders’, vertelde Wiersma in 2018 in Groningen aan studenten Sociologie, de studie die hij zelf in 2009 afrondde.

Ook die studie lag niet voor de hand. Doorleren is hem niet van huis uit meegegeven. Zijn ouders, die uit elkaar gingen toen Wiersma 11 jaar oud was, hebben dat zelf niet gedaan. Zijn vader werd na 25 jaar loondienst zelfstandige als snackbarhouder in Franeker, zijn moeder belandde kort na Dennis’ geboorte in de WAO. Dat Wiersma de mavo ging doen, was al mooi. ‘Leer jij maar een vak, net als wij’, was de boodschap.

Drijfveer

Maar Wiersma werd stapelaar. In Franeker volgde op de mavo de havo, een jaar hbo-lerarenopleiding Geschiedenis in Zwolle, en vervolgens de studie Sociologie in Groningen. ‘Alles uit het leven halen, met alle kansen die je in Nederland krijgt, je problemen nooit afschuiven op het collectief, op de overheid’, aldus Wiersma in Groningen. Het is zijn motto, zijn drijfveer als VVD-politicus. Geen ideologische scherpslijper maar een pragmaticus.

Zo gaat Wiersma ook om met de veranderende tijdgeest. Tien jaar lang maakte vooral de VVD de sociale zekerheid steeds strenger. Een uitkeringsgerechtigde werd een potentiële fraudeur. Maar door de toeslagenaffaire en de hardvochtige boetes die uitkeringsinstanties uitkeringsgerechtigden bij de minste of geringste fout opleggen, is de politieke wind gedraaid. De menselijke maat moet terug. Ook al is Wiersma demissionair, toch voert hij een wetswijziging door. Die regelt coulantere afbetalingsregelingen of zelfs (gedeeltelijke) kwijtschelding als een uitkeringsgerechtigde per ongeluk een fout heeft gemaakt.

Bij elke rol kiest Wiersma de bijbehorende schutkleur. ‘Als Kamerlid vertolkte Wiersma het VVD-geluid, als staatssecretaris heeft hij oog voor het algemeen belang en de tijdgeest’, zegt Van Dijk.

Als voorzitter van FNV Jong pleitte hij in 2012 voor een ‘herverdeling van zekerheden tussen jong en oud’. ‘Jongeren betalen voor de verzorgingsstaat, bouwen een studieschuld op, krijgen een onzeker arbeidscontract, komen moeilijker aan een woning en krijgen later en minder pensioen. Clusterfuck is de term voor zo’n samenloop van omstandigheden’, zei Wiersma toen in het werkgeversblad Forum. Bijna tien jaar later is dat nog scherper geworden. Nu zit Wiersma in het kabinet, en mag hij volgende week als waarnemend demissionair minister en demissionair staatssecretaris van Sociale Zaken de begroting verdedigen.

DRIE KEER DENNIS WIERSMA

In een Kamerdebat (2018) over WW-fraude door Poolse arbeidsmigranten:
‘Fraude mag niet lonen. Als we zien wat er tussen 2011 en 2018 op een totaalbedrag van 370 miljoen binnen de WW is gefraudeerd, dan is dat niet mals. Als we zien wat er eigenlijk wordt teruggevorderd, dan is dat heel erg weinig.’

In een speech voor sociologie­studenten in Groningen (2018):
‘Ik wil me niet door omstandigheden laten leiden, maar alles uit het leven halen wat erin zit. En het anders doen dan mijn ouders. Mijn moeder rookte, ik wilde nooit roken. Mijn ouders hadden niet gestudeerd, ik zat nog op de mavo, maar wilde gaan studeren. Mijn ouders hadden niets met politiek, dus ik vond politiek opeens interessant. Volledig in de positieve contramine.’

In werkgeversblad Forum (2012):
‘Ik heb zelf niet zoveel met het zogenaamde contrast tussen mijn voorzitterschap van FNV Jong en mijn VVD-lidmaatschap. Die oude hokjes en dogma’s verdwijnen bij mijn generatie. Er zijn ook ondernemers die PvdA stemmen.’