Pornograaf zoekt passie bij rijke Russen thuis

Als een habitué beweegt de Russische regisseur Alexej Balabanov zich door de gangen van het festival. Hij schudt handjes, en deelt aan de lopende band kaartjes uit....

Van onze verslaggever Ronald Ockhuysen

Balabanov is een vertrouwde gast in Rotterdam. Al zijn films - van Yegor and Nastya (1989) tot en met Of Freaks and Men (1998) - waren hier te zien. Maar ditmaal voelt Balabanov zich 'opgeluchter, en voldaner dan in voorgaande jaren'. Of Freaks and Men zat jaren in zijn hoofd, en hij kon er maar niet aan werken. Pas na het commerciële succes van Brat (1997) was de regisseur in staat zijn gedroomde film te maken. 'Ik voel me verlost van een soort dwangneurose. Ik ga morgen met mijn vrouw een dag naar Amsterdam, even genieten.'

Of Freaks and Men is een film over het gevaarlijke mengsel van beelden en macht. De oorsprong van het drama schuilt in een boek dat Balabanov vijf jaar geleden aantrof in Hamburg. Een plaatjesboek. Met erotische foto's van rijke Russen, geschoten in St.-Petersburg, aan het begin van de eeuw. Balabanov is, met die beelden op zijn netvlies, een scenario gaan schrijven, waarin hij twee welvarende gezinnen opvoert. Het ene gezin bestaat uit een goedbedoelende dokter, een knappe, blinde vrouw en een geadopteerde Siamese tweeling. Het andere gezin is dat van ingenieur Radlov en zijn bijna volwassen dochter Lisa. Ze leiden een rustig leven, al haat het meisje de huishoudelijke hulp die de plek van haar overleden moeder in het huis min of meer heeft overgenomen.

Deze levens komen op drift wanneer Johann zijn intrede doet. De handelaar in foto's, een voorloper van Menno Buch en andere exploitanten van menselijk vlees, laat mensen voor de ogen van zijn camera pikante scènes opvoeren. Dames gaan op de knieën om zich met een bos hout op de billen te laten slaan, en de Siamese tweeling wordt, als de foto's en films lucratief blijken, gedwongen naakt te zingen.

Balabanov koos ervoor Of Freaks and Men te schieten in de stijl en de kleuren die aan het begin van de cinematografie gangbaar waren. Bruin-wit getint is het decadente leven in Petersburg, en met regelmaat verschijnen er tussen de scènes verklarende teksten, zoals bij stomme films gewoon.

Of Freaks and Men is volgens Balabanov in de eerste plaats een 'melodrama over verborgen passies en sadomasochistische verlangens', maar de film is ook, geeft de maker toe, een bitter verhaal over de macht van beelden op het gedrag van mensen. Filmende pornografen, die binnendringen in de levens en de huizen van de burgerij - een parallel met de nauwe banden tussen tal van media en de maffia in het huidige Rusland is snel gemaakt.

'Het heeft natuurlijk ergens zijn reden', zegt Balabanov met een lach om zijn lippen, 'dat de filmmaker in Of Freaks and Men de gevierde jongen is, terwijl hij de ideeën voor zijn werk heeft gestolen. Werk waarvoor mensen zijn misbruikt en gedood.'

Op 11 februari komt Of Freaks and Men in Rusland uit. Op video, welteverstaan. Zo werkt dat momenteel, legt Balabanov, zonder blikken of blozen, uit. De bioscopen zijn slecht, en geld om een avond uit te gaan hebben de meeste Russen niet. Ze kijken liever thuis naar een film op de televisie. 'In de Sovjet-Unie was film na wodka en lucifers de lucratiefste handel van het land. Voor wodka geldt dat nog steeds, maar lucifers en film staan er slechter voor. Lucifers zijn vervangen door aanstekers, en film moet plaatsmaken voor video.'

Van Brat, over een uit Tsjetsjenië terugkeerde soldaat, werden in de voormalige Sovjet-Unie 3 miljoen banden verkocht, waarvan het overgrote deel als bootleg, in het zwarte circuit. Daar is inmiddels iets op gevonden. De videobanden van Of Freaks and Men zullen niet van optimale kwaliteit zijn, zodat kopieën op televisie er niet meer uitzien.

Meer over