Porno is cool

Pornografie is mede door internet een geaccepteerd verschijnsel aan het worden. Het paradoxale is dat porno onvermijdelijk en alom aanwezig is, maar inhoudelijk toch onbespreekbaar blijft....

Door Francisco van Jole

Jenna Jameson ziet zichzelf als de eerste pornoactrice die een echte sterstatus wist te bereiken, met alle glamour en media-aandacht die daarbij horen. Ze heeft ongetwijfeld gelijk. Haar vorige maand verschenen vuistdikke autobiografie staat in de toptien van de bestsellerlijst van The New York Times en die begerenswaardige positie is vermoedelijk niet louter te danken aan de educatief klinkende titel How to make Love like a Pornstar (uitg. HarperCollins Publishers Inc).

In de Verenigde Staten en tot ver daarbuiten, om niet te zeggen de rest van de wereld, is Jenna Jameson een begrip. Twee weken geleden nog tekende ze een contract met het befaamde modellenbureau Elite. Bij die gelegenheid verklaarde het bureau dat het tijdperk van de supermodellen definitief voorbij is. Jenna Jameson is het nieuwe ideaal. Een pornoactrice als rolmodel. Het is de zoveelste aanwijzing dat pornografie in hoog tempo een normaal maatschappelijk verschijnsel aan het worden is.

De actrice, die oogt als een vleesgeworden opblaaspop, claimt ook de 'meest gedownloade vrouw ter wereld' te zijn. Die titel is geen toeval. De inmiddels tien jaar durende carri van Jameson loopt parallel aan de opkomst van internet. En met het tijdsbestek waarin porno op vrijwel alle maatschappelijke niveaus is doorgedrongen, om niet te zeggen onvermijdelijk is geworden.

Die cultuurtrend werd overigens al veel eerder gezet door types als kunstenaar Jeff Koons, die in de jaren tachtig met de Italiaanse pornoactrice Cicciolona trouwde en optrad. Internet was vervolgens de katalysator. Voor het eerst was het mogelijk ongemerkt in alle beslotenheid porno te bekijken.

Maar volgens eigen zeggen heeft Jameson eigenhandig het taboe doorbroken. Ze heeft met veelvuldige optredens in talkshows aangetoond dat de porno-industrie geen ranzige bedrijfstak meer is en dat pornoactrices geen slachtoffers zijn maar mooie, zelfbewuste vrouwen die het vak kiezen omdat ze er plezier aan beleven.

Dat imago heeft het gewonnen van feministen en fatsoensrakkers die porno schetsten als poel van verderf en menselijke ellende.

Porno is hedendaags cool. De commerci televisie mag dat beeld in de late avonduren graag bevestigen met reportages en interviews rond de set van pornofilms. Op internet probeert het verschijnsel zich via sites als Fleshbot als regulier amusement te presenteren.

De zeshonderd pagina's tellende biografie van Jameson, die als ondertitel 'Een waarschuwende vertelling' voert, toont echter een andere, abnormale, werkelijkheid. Jameson werd als tiener slachtoffer van een groepsverkrachting, vervolgens wordt ze een paar jaar later gewelddadig verkracht door de vriend van haar partner. Vermoedelijk met diens medeweten. Een tijd daarna vermoordt diezelfde verkrachter een van haar beste vriendinnen, nota bene zijn eigen dochter, omdat ze protesteert tegen zijn incestpraktijken. Jameson doet van geen van deze misdrijven aangifte. Ze ondergaat de ellende alleen maar.

Een paar maal laat ze bijna zelf het leven, onder meer vanwege een ernstige, door haar vriendje opgedrongen, drugsverslaving die haar zo verzwakt dat ze niet eens meer kan lopen. Haar moeder overlijdt op zeer jonge leeftijd. Ze wordt uitgebuit, verdient tegelijkertijd bakken met geld, wordt bestolen door haar broer, verlaten door haar vader, getiranniseerd en mishandeld door vriendjes. Het ultieme gezinsgeluk bestaat eruit samen met haar vader, een zelfverklaard oorlogsmisdadiger, speed te snuiven.

Het opvallendste aan Jamesons autobiografie, die ze samen met een voormalig muziekredacteur van The New York Times schreef, is echter dat het verband tussen al deze zaken nergens wordt gelegd. Als ze haar eerste grote mediaoptreden beleeft, in de talkshow van de Amerikaanse shockjock Howard Stern, luidt diens eerste vraag of ze een ongelukkige jeugd heeft gehad.

Ze ontkent. Of ze seksueel gemolesteerd is? Ze ontkent en ze blijft ontkennen. 'Of het wel of niet gebeurd is, doet er niet toe, ik zou altijd pornoster geworden zijn. Ik heb genoeg therapeuten versleten om dat te weten', schrijft ze.

De ongelukkige jeugd, misbruik, depressies en emotionele verwaarlozing duiken niettemin als ingeredien ook steevast op in de levensverhalen van andere pornosterren. Veel geluk lijkt er niet te vinden in die wereld.

Een ander gebied waar porno furore maakt, is de muziek. Pornosterren figureren veelvuldig in videoclips en de mannelijke sterren koketteren graag met hun relaties met dit soort actrices. Jameson werkt er een hele rits af en beschrijft onder meer in detail haar seksuele escapades met de excentrieke gothic-ster Marilyn Manson.

Diezelfde combinatie, muziek en porno, vormt de kern van internetgebruik. Mp3 en seks behoren onbetwist tot de populairste zoektermen en veroorzaken gezamenlijk het leeuwendeel van al het dataverkeer. De honger naar porno en muziek is ook de drijvende kracht achter de razendsnelle opkomst van breedbandverbindingen, constateerde onderzoekbureau Nielsen/Netratings vorig jaar.

De vraag is wat dat voor gevolgen heeft, want veel mensen lijken de lust niet in de hand te kunnen houden. Zo is het onder werktijd bekijken van porno inmiddels de meest opgevoerde ontslagreden, een ontwikkeling die heeft geleid tot het in zwang raken van de aanduiding NSFW (Not safe for work) bij links naar sites.

Volgens anderen is pornoverslaving in toenemende mate de reden voor het stuklopen van relaties en veel tieners zouden zo veel bevrediging halen uit het kijken naar porno dat ze geen behoefte meer hebben echte liefdesrelaties aan te knopen. In Nederland wezen deskundigen met de beschuldigende vinger naar online porno, toen duidelijk werd dat tieners zich op grote schaal te buiten gingen aan seksuele misdrijven.

Maar de onderbouwing voor die beschuldigingen en onheilstijdingen ontbreekt meestal. Daar staat een deze maand verschenen Australische studie tegenover die uitwijst dat het bekijken van pornografie juist tot een verrijking van het seksleven leidt. 'Hoe stelliger we porno zien als iets slechts dat we moeten verstoppen, hoe meer problemen we voor onszelf veroorzaken', aldus cultuurwetenschapper Alan McKee in een interview.

Het resultaat van de spagaat tussen acceptatie en taboe is dat porno inmiddels wel alom aanwezig is, maar dat het inhoudelijk toch onbespreekbaar blijft. Er is meer onrust over de verderfelijke invloed van zichtbaar roken in televisieprogramma's dan over het feit dat in negentig procent van de pornofilms onveilige seks zonder condooms wordt bedreven.

Afgezien van de voorbeeldfunctie aan het publiek is het ook voor de betrokkenen dansen op de rand van de vulkaan, bleek eerder dit jaar, toen een Amerikaans acteur plots besmet bleek met het HIV-virus. De paniek leidde tot het stilleggen van alle opnamen, een unicum, maar voor een aantal kwam die actie te laat.

Inmiddels heeft de arbeidsinspectie zich in de Verenigde Staten op het probleem gestort. Gesteld wordt dat seks zonder condoom onder de categorie gevaarlijk werk valt en verboden is. Het cynisme van de industrie blijkt uit het verweer dat de acteurs volgens de letter van de wet geen werknemers zijn en die bescherming niet genieten.

De vraag is trouwens of zo'n verbod helpt. Eerder dit jaar vertelde de befaamde pornoster Rocco Siffredi, die officieel te gast was op het filmfestival in Rotterdam, dat de makers steeds dieper Oost-Europa moeten intrekken om nieuwe meisjes te vinden voor hun producties. Het bij de talkshow aanwezige publiek vond het geweldig en niemand leek zich af te vragen waarom die seks-expedities naar economisch geruerde gebieden ondernomen moeten worden. Laat staan dat er vraagtekens bij geplaatst worden. De angst om tot fatsoensrakker bestempeld te worden, zit er kennelijk diep in.

Meer over