Poolse regeringspartij PiS intimideert oppositie

De Poolse oppositiepartijen stevenen af op een 'grote catastrofe'. Jaroslaw Kaczynski, partijleider van de regeringspartij PiS en alom beschouwd als de machtigste man van zijn land, waarschuwde daar woensdag nadrukkelijk voor.

Spreker voor de Poolse Senaat Stanislaw Karczewski, de Poolse premier Beata Szydlo, partijleider van PiS Jaroslaw Kaczynski, voorzitter van het parlement Marek Kuchcinski en vice-voorzitter van het parlement Ryszard Terleck. Beeld AFP
Spreker voor de Poolse Senaat Stanislaw Karczewski, de Poolse premier Beata Szydlo, partijleider van PiS Jaroslaw Kaczynski, voorzitter van het parlement Marek Kuchcinski en vice-voorzitter van het parlement Ryszard Terleck.Beeld AFP

Aanleiding voor de uitval van Kaczynski is de sit-in die oppositieleden in het parlementsgebouw hebben georganiseerd. Zij protesteren tegen wat zij zien als ondemocratische praktijken van PiS. Grzegorz Schetyna van het liberaal-conservatieve Burgerplatform kondigde aan dat de sit-in de hele kerstperiode zal voortduren.

Voor Kaczynski, die zijn macht bij voorkeur op de achtergrond uitoefent, was de affaire aanleiding de media op te trommelen. Tegen een decor van Poolse vlaggen en met de premier plus de voorzitters van beide Kamers aan zijn zijde legde hij uit dat 'oppositieleden net als gewone burgers gebonden zijn aan de wet. Blokkeren, vrijheid wegnemen bij burgers en het verhinderen van normale bewegingen zijn strafbare feiten', liet hij weten. Welke sanctie de parlementariërs op gelegd zouden moeten krijgen, liet hij in het midden.

Directe aanleiding voor het conflict is de recente begrotingsbehandeling. Daarbij waren wel PiS-parlementariërs aanwezig, maar geen leden van de oppositie. Die eist nu dat het debat opnieuw wordt gehouden, de Poolse regering weigert dat. Daarnaast zijn er grote spanningen rond het Constitutioneel Hof. De regering heeft de macht daarvan aan banden gelegd, maandag stapte de voorzitter van het Hof op. Duizenden Polen gingen in de afgelopen weken de straat op om te demonstreren tegen de regering.

Rechtsstaat

Tegelijkertijd kwam de Europese Commissie woensdag met nieuwe aanbevelingen voor de Poolse rechtsstaat. Europees Commissaris Timmermans sluit niet uit dat de 'nucleaire optie' uit het Europees Verdrag wordt ingezet als de Poolse regering niet binnen twee maanden inbindt. In dat geval verliest Polen tijdelijk zijn stemrecht binnen de EU.

Timmermans is somber gestemd over de bereidheid van de Poolse regering om de kneveling van het Constitutioneel Hof terug te draaien: 'Mijn ervaring met Warschau tot dusver rechtvaardigt geen optimisme.' De Commissie ageert al bijna een jaar tegen het Poolse justitiële beleid, dat een 'fundamentele bedreiging' van de rechtsstaat zou zijn.

Zo weigert Warschau democratisch gekozen rechters voor het Hof te benoemen, beperkt het de macht van het Hof en heeft het onlangs een PiS-sympathisant als interim-voorzitter benoemd. 'De Europese burger kan niet accepteren dat zijn rechter instructies krijgt van een politieke partij', aldus Timmermans.

Tot nog toe is de regering niet onder de indruk van de Brusselse kritiek. Het laatste antwoord aan Timmermans was een beleefd geformuleerd 'bemoei je met je eigen zaken'-briefje. De nieuwe aanbevelingen lijken eenzelfde reactie op te gaan roepen.

Timmermans zei woensdag de komende weken te onderzoeken in welke mate de lidstaten en het Europees Parlement bereid zijn verdere stappen tegen Warschau te steunen. Om de eerste fase van het 'nucleaire artikel' te activeren - Polen wordt op het matje geroepen - moet minimaal viervijfde van de lidstaten daarmee instemmen. Het is niet zeker of die steun er is. Voor de tweede fase van artikel 7 (opschorten stemrecht) is unanimiteit vereist. De Hongaarse premier Orbán liet eerder weten Warschau nooit af te zullen vallen.

Meer over