Nieuws

Poolse regering bekrachtigt explosieve uitspraak over EU-recht

De Poolse regering is weer een stap verder gegaan op haar ramkoers met de EU. Dinsdag bekrachtigde de regering in Warschau een controversiële uitspraak van het Poolse Constitutioneel Hof, waarmee het land in feite uit de Europese rechtsorde stapt.

Inwoners van Wrocław gingen zondag de straat op om te demonstreren tegen het besluit.   Beeld EPA
Inwoners van Wrocław gingen zondag de straat op om te demonstreren tegen het besluit.Beeld EPA

Vorige week deed het Poolse Constitutioneel Hof, een rechtsorgaan dat onder controle staat van de regering, een explosieve uitspraak: de Poolse grondwet gaat – in sommige gevallen – boven het EU-recht. De regering moest de uitspraak nog bekrachtigen door deze te publiceren in het staatsblad, wat ze dinsdagmiddag heeft gedaan.

Voor Polen is dit een ‘juridische Polexit’, een stap buiten de Europese rechtsorde. Die orde is gebaseerd op het primaat van het Europees recht, waarbij het Europees Hof in Luxemburg het laatste woord heeft. Het is niet de bedoeling dat de lidstaten naar eigen inzicht uitspraken van het Hof naast zich neerleggen.

Maar dat is juist wat de Poolse regering wil, specifiek als het gaat over het hervormen van de rechtspraak, waarvoor het land al meermaals op de vingers is getikt door het Hof in Luxemburg. Overigens zat Polen dinsdagmiddag samen met lidstaat Hongarije bij datzelfde gerechtshof om te procederen tegen een mechanisme dat EU-gelden aan het naleven van de rechtsstaat koppelt.

Of de regering de uitspraak zou publiceren, was nog even onzeker. Normaal gesproken gebeurt dit de volgende dag – maar niet altijd. Vorig jaar leidde een uitspraak van het Constitutioneel Hof tot een de facto verbod op abortus, waarna de grootste protesten sinds de val van het communisme uitbraken. De regering wachtte toen ruim drie maanden met publiceren.

Escalatie

Nu is ze een stuk sneller. De escalatie van het conflict tussen Warschau en Brussel is hiermee compleet. De bal ligt bij het Europees Hof en de Europese Commissie. De laatste kondigde vorige week aan hard stelling te zullen nemen in deze kwestie. Ze heeft een hoge troef in handen: het coronaherstelplan van Polen, goed voor 36 miljard euro, moet nog worden goedgekeurd. De Commissie kan de hand op de knip houden zolang Polen zich niet schikt naar de uitspraken van het Europees Hof.

Ook is er een rol weggelegd voor de rechters in Polen zelf; zij staan nu voor de keuze of ze de uitspraak van het Constitutioneel Hof laten gelden. De regionale rechtbank van de zuidelijke universiteitsstad Krakau kondigde dinsdag al aan dit te weigeren.

Er is eveneens weerstand vanuit de Poolse samenleving. Donald Tusk, voormalig EU-president en leider van de grootste oppositiepartij Burgerplatform, riep vorige week op tot protest. Zondag gingen tienduizenden Polen in meer dan honderd steden de straat op om steun te betuigen aan de EU en te demonstreren tegen een Polexit. De Poolse regering ontkent dat ze aanstuurt op het verlaten van de EU. ‘Polexit is fake news’, aldus premier Mateusz Morawiecki.

EU-buitenlandchef Josep Borrell beloofde dinsdag een ‘ferm antwoord’ op de juridische manoeuvres in Warschau. ‘Als je lid bent van een club, houd je je aan de regels van die club. En de belangrijkste regel van de club is dat Europees recht boven nationaal recht gaat.’

Meer over