Poolse lobby in VS zette NAVO-uitbreiding op de agenda

Voor Les Kuczinsky, directeur van het Polish-American Congress, is het diplomatieke spektakel dat zich vandaag in Parijs zal ontvouwen, een tussenstation; belangrijk, maar niet het einddoel....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

'Pas als Polen op de NAVO-top van Madrid officieel wordt uitgenodigd lid te worden, en de Amerikaanse Senaat de uitbreiding ratificeert, gaat hier de champagne open', vertelt Kuczinsky. Vanuit zijn kantoren in Chicago en Washington coördineert deze in de omgang met de media geverseerde advocaat de campagne van het Polish-American Congress om voor het moederland een plaats te verwerven onder de Amerikaanse nucleaire en conventionele paraplu's.

Keihard hebben Kuczinsky en zijn medewerkers in Washington en Chicago de afgelopen jaren gewerkt om, zoals dat in het jargon heet, uitbreiding van de NAVO op de agenda van Clinton te krijgen. In de verkiezingsjaren '92, '94 en '96 werden Democraten en Republieken overspoeld door honderdduizenden brieven, faxen en telegrammen van Poolse Amerikanen.

Verkiezingscampagnes van zorgvuldig geselecteerde afgevaardigden en senatoren werden met bedragen variërend van een paar honderd tot een paar duizend dollar gesteund. Geld dat was ingezameld door de tientallen organisaties, vereniginkjes en sport- en 'heimwee'-clubs die samen het Polish-American Congress met een miljoen actieve leden vormen.

Met deze bijdragen 'kochten' vertegenwoordigers van het Polish-American Congress invloed en toegang, een schaars en daardoor duur goed in Washington DC. Toegang die consequent werd gebruikt om 'Poolse kwesties' onder de aandacht te brengen. Het PAC baande de weg voor de komst van Lech Walesa naar de VS nog voordat hij president werd.

'Ik heb Clinton en Gore in de afgelopen vier jaar drie maal ontmoet in het Witte Huis en tweemaal in Milwaukee en Detroit', vertelt Kuczinsky, wiens grootvader al voor de oorlog een nieuw leven begon in de vleesverwerkende fabrieken van Chicago. Ooms en neven van Kuczinsky vochten in de Poolse brigades van generaal Sikorski.

Men hoeft, zoals in de Verenigde Staten vaak wordt gezegd, geen 'rocketscientist' te zijn om te snappen waarom Kuczinsky gehoor kreeg bij Clinton en Gore. Iedere Amerikaanse politicus weet dat er in de VS tien miljoen Amerikanen van Poolse afkomst leven. Zij vormen verreweg de grootste bevolkingsgroep met wortels in Midden-Europa.

Voor het overgrote deel zijn dat hardwerkende, katholieke kiezers, die in staten als Illinois, Michigan, Ohio, Pennsylvania en New York een serieuze factor zijn. Dat zijn staten met een hoge bevolkingsdichtheid en met veel vertegenwoordigers in het Kiescollege, dat formeel de president aanwijst. De vuistregel luidt dat de kandidaat die in staten als Ohio, Michigan en Illinois wint zeker is van de overwinning.

De twee belangrijkste speeches over de uitbreiding van de NAVO gaf Clinton in 1994 in Milwaukee en in 1996 in Detroit.

'Milwaukee was het begin. Na Milwaukee wisten we dat we op het goede spoor zaten. We begrepen toen dat Clinton het in zich had een staatsman van formaat te worden. De speech in Detroit, waarin hij zei dat de NAVO voor het einde van deze eeuw zal zijn uitgebreid, was veel eerder een bevestiging dat Clinton bereid was internationaal leiderschap te tonen', legt Kuczinsky uit.

Hoe stellig Nationale Veiligheidsadviseur Sandy Berger en onder-minister van Buitenlandse Zaken Talbott ook ontkennen dat er een verband bestaat tussen Clinton's buitenlands beleid en de Poolse lobby, de relatie is duidelijk.

Er is geen politicoloog of krantencommentator in de VS die geen verband heeft gelegd tussen de redevoeringen in Milwaukee en Detroit en Clintons verkiezingscampagnes. De toespraak in Detroit was zelfs de enige die helemaal gewijd was aan buitenlandse politiek.

Natuurlijk wegen factoren als de vernieuwing van de NAVO, stabiliteit in Oost- en Midden-Europa en strategische belangen van de VS zwaar, maar een professional als Clinton heeft de electorale kaart van de VS altijd bij de hand', aldus Charles Cook, columnist van Congressional Quarterly.

Niet dat Clinton in de ogen van de Pools-Amerikaanse gemeenschap in de schaduw kan staan van president Ronald Reagan ('Let Poland be Poland, mister Gorbatsjov') maar 'de grote fout' van Bush werd in ieder geval hersteld.

In 1990 beloofde toenmalige minister van Buitenlandse Zaken James Baker aan de Russische president Gorbatsjov dat de NAVO niet naar het Oosten zou worden uitgebreid.

Die belofte effende de weg naar de vereniging van Duitsland. 'Clinton liet zich in de verkiezingscampagne van 1992 daarover alleen maar uit in vage bewoordingen, maar eenmaal in het Witte Huis zag hij in dat hij de loop van de geschiedenis niet kan tegenhouden.'

Kuczinsky zegt zeker te weten dat honderdduizenden Poolse Amerikanen in de afgelopen presidentsverkiezingen na 'Detroit' op Clinton hebben gestemd. 'Dit is een hele emotionele kwestie, zeker voor de oudere generaties en voor de nieuwe immigranten. Ik ken mensen die na Jalta uit woede op Roosevelt nooit meer op een Democraat hebben gestemd en dat in 1996 wel hebben gedaan.'

Het Polish-American Congress concentreert zich op het ogenblik op het debat in de Senaat. Uiterlijk in de zomer van volgend jaar moet de Senaat met tweederde meerderheid de uitbreiding en de benodigde financiën goedkeuren.

'Ik denk dat er nu al een gewone meerderheid is. Maar er zijn nog senatoren uit het zuidwesten - Texas, New Mexico - en het westen - Washington, Oregon - die niet begrijpen waarom Amerikaanse soldaten geroepen kunnen worden om Warschau te verdedigen', schat Kuczinsky in.

Deze senatoren worden 'bewerkt' met telegrammen en brieven. Stafleden van deze senatoren hebben onlangs onder leiding van Kuczinsky Polen bezocht. Er is geen politicus of generaal die zij niet hebben ontmoet. 'Hoge stafleden zijn zeer invloedrijk en kunnen een senator in de goede richting sturen', zegt hij vol vertrouwen in de voor Polen goede afloop.

Het succes van het Polish-American Congress heeft pas geleden geleid tot de vorming van de Central and East European Coalition, een lobbyorganisatie van Letlanders, Litouwers en Estlanders, Wit-Russen, Oekraïners, Hongaren, Slowaken, Roemenen, Bulgaren en Georgiërs. Vooral onder de vertegenwoordigers van de 'Baltische Amerikanen' heerst diepe ongerustheid over het beleid van Clinton.

'Wij vrezen', zegt Martins Zvaners van de American Latvian Association, 'dat wij nog vele jaren moeten wachten voordat ook voor de Baltische landen de schande van Jalta wordt uitgewist'.

Op Jalta en in Teheran werd in het overleg van Churchill, Roosevelt en Stalin de basis gelegd voor de opdeling van Duitsland en de onderwerping van Oost- en Midden-Europa aan de Sovjet-Unie. 'Wij begrijpen net zo goed als de Polen en de Hongaren hoe instabiel en bedreigend Rusland is en is geweest. Ook wij willen die bescherming en die veiligheid'.

Zvaners, een zakenman in Rockville, Maryland, volgt Clinton vandaag via CNN nauwgezet. Er is sprake van een bijzonder Amerikaans-Baltisch charter, maar meer dan goede bedoelingen en verzekeringen dat alle Oost- en Midden-Europese landen voor lidmaatschap in aanmerking komen zal dit document niet bevatten. Zvaners: 'Ik ben nog er nog niet helemaal aan toe om Parijs en Madrid op een lijn te stellen met Jalta. Maar ik vrees het ergste. We zijn bijzonder pessimistisch'.

Meer over