Politierat ruikt drugs en lijken

Hoongelach viel de Nederlandse politie ten deel toen ze begon met onderzoek naar inzet van ratten als 'speurneuzen'. Maar dat is verstomd, want de dieren blijken prima bruikbaar.

ROTTERDAM - Derrick klimt tegen de verwarming omhoog. De rat meldt zich als eerste bij het tafelblad om een geurtest uit te voeren. Als hij tussen de vele flesjes met geurmonsters apaan herkent, een middel waarmee synthetische drugs worden gemaakt, krijgt Derrick een nootje.

Na een experiment van twee jaar is het zover: in 2014 verwacht de Nederlandse politie als eerste ter wereld ratten in te zetten bij de opsporing van verdachten. Op het terrein 'Levende Have' van de politie in Rotterdam, waar paarden en honden worden getraind, leidt Monique Hamerslag vijf politieratten op. Derrick, Magnum, Poirot en Jansen & Janssen (waarvan de laatste naar de naam 'énjanssen' luistert) leren onder meer hoe ze schotresten kunnen detecteren bij personen die worden verdacht van vuurwapengebruik.

Een mens heeft zo'n 650 reukgenen, een hond heeft er 1.093, een rat 1.493. 'Ratten kun je dus heel goed inzetten voor geurdetectie', zegt Hamerslag. 'Denk aan drugs, geld, lijken, bloedsporen, brandversnellers en explosieven.' De antropoloog rondde in 2011 de opleiding tot recherchekundige af met een onderzoek naar de inzet van ratten bij de politie. Ze reisde ervoor naar Tanzania, waar grote hamsterratten worden getraind in de opsporing van landmijnen. Op die manier is in Cambodja een gebied van 13 duizend hectare mijnenvrij gemaakt. Honden zijn voor die klus te zwaar; die kunnen een mijn tot ontploffing brengen.

'Ik dacht: als ratten mijnen kunnen opsporen, dan moeten ze toch door de politie te gebruiken zijn', zegt Hamerslag. Ze belde innovatiemanager Mark Wiebes van de Landelijke Eenheid in Driebergen, en vreesde dat die haar zou uitlachen. Het tegendeel was het geval; Wiebes liep al een tijd met soortgelijke ideeën rond. 'We proberen steeds efficiënter en goedkoper te opereren', zegt Wiebes, 'en Moniques idee paste perfect in die gedachte.'

Geurenbibliotheek

In een duistere barak waar alleen een schemerlamp brandt - ratten zijn nachtdieren - leren Hamerslags vijf 'jongens' op verschillende manieren geuren herkennen: in potjes, hamsterraderen en thee-eieren. In de aangrenzende ruimte, waar reddingshondentrainers hun spullen opslaan, staat tussen stapels helmen, veiligheidspakken en stukgebeten oefenkoffers de 'geurenbibliotheek'; een houten stelling vol glazen potjes met patroonhulzen, verband en wattenstaafjes die in verschillende luchtjes zijn gedrenkt. Op de toegangsdeur naar haar barak hangt een briefje: 'Welkom zonder vuurwapen en/of kruitresten. Niet op de ratten gaan staan, svp.'

De bruine ratten (rattus norvegius) Derrick, Magnum, Poirot en Jansen & Janssen lopen los tijdens de training en zijn zo tam dat ze zich op commando melden, een geurproef uitvoeren en terug in hun omvangrijke kooi vol speeltoestellen gaan. De radio staat er altijd aan, zodat de dieren aan verschillende geluiden gewend raken.

'Toen wij aan dit onderzoek begonnen, werden we door de hele wereld uitgelachen', zegt innovatiemanager Wiebes. 'Dat is een hobbeltje waar we bij alle vormen van vernieuwing overheen moeten. Nu vindt iedereen het prachtig.'

Toch zijn de ratten geen 'mini-politiehonden', benadrukt de trainster. Het voordeel is dat ratten makkelijk te conditioneren zijn, goed kunnen ruiken, zich probleemloos laten vervoeren en goedkoop zijn in aanschaf, onderhoud en kosten voor de dierenarts. Ook laat een rat zich niet beïnvloeden door zijn trainer, waardoor de resultaten betrouwbaarder zijn dan die van een hond. Zo mag een hond geen verband meer leggen tussen een verdachte en een moordwapen - in de Deventer moordzaak wees een hond een steekwapen aan dat later niet bij de wonden in het lijk bleek te passen. De verdachte werd erdoor veroordeeld. Nog een voordeel van ratten is dat ze snel te trainen zijn voor de geur van een nieuwe synthetisch drug die zelden voorkomt. 'Daar ga je niet een hele hond voor opleiden', zegt Hamerslag. 'Dat is te duur.'

Nadeel is echter dat ratten niet op een vreemde locatie kunnen worden ingezet - dat maakt ze angstig omdat het prooidieren zijn. Een verdachte geur moet dus altijd naar de rat worden gebracht. Dat gebeurt met een speciale 'geurstofzuiger'.

Wat deze vijf ratten wel kunnen, is het opsporen van schotresten, waarvoor ze komend jaar door de politie worden ingezet. De aanwezigheid van schotresten als bewijsmiddel wordt nu door het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) bepaald, maar vanwege de werkdruk neemt het instituut alleen 'kansrijke' monsters aan, die de politie veel tijd kosten aan laboratoriumonderzoek. 'Een rat kan deze voorselectie binnen enkele minuten uitvoeren', zegt Hamerslag. 'Dat is gunstig, want wij mogen een verdachte in principe maar zes uur vasthouden, tenzij er een indicatie is voor verlenging daarvan.'

Tbc opsporen

Hamerslags ratten zijn niet de enige opmerkelijke diersoort die bij opsporing worden ingezet. In Afrika worden hamsterratten, naast landmijndetectie, ook door laboranten gebruikt om tbc in menselijk spuug te detecteren. De Amerikaanse marine traint dolfijnen die camera's dragen voor de beveiliging van nucleaire onderzeeërs en zeeleeuwen die boeien kunnen aanbrengen rond de enkels van duikers die drugs op de buitenkant van schepen plakken of verwijderen. De douane in Israël zet experimenteel muizen in bij de opsporing van explosieven bij douanecontroles, waarbij vliegtuigpassagiers door een speciaal 'geurpoortje' moeten lopen.

Een politiehondenschool in Colombia heeft al interesse getoond in het rattenexperiment bij de Nederlandse politie. 'Deze beestjes hebben een heel lelijk imago', zegt Wiebes, 'maar je zult zien dat ze in de toekomst op veel meer plaatsen dan alleen hier in Rotterdam worden ingezet.'

undefined

Meer over