Politieke ramp belooft tegelijk een nieuw begin

DONDERDAG is een einde gekomen aan 'de langst slepende politieke ontslagdreiging in de geschiedenis', zoals een Britse diplomaat het noemde....

Niemand maakt zich over de nieuwste ontwikkeling erg druk. Het is eigenlijk een opluchting, omdat er nu tenminste weer iets daadwerkelijk moet gebeuren. Sinds het ontslag van Trimble maakte de Britse minister voor Noord-Ierland, John Reid, gebruik van allerlei lacunes in het nog jonge Noord-Ierse staatsrecht door elke zes weken het Noord-Ierse zelfbestuur voor een nieuwe termijn uit te stellen. Zo kon hij de problemen voor zich uitschuiven en kon de Britse premier Tony Blair zich concentreren op andere belangrijke zaken in de wereld.

Nu zal de status quo moeten worden doorbroken en zullen de politici het werk van de juristen weer moeten overnemen: Reid moet binnen zeven dagen nieuwe verkiezingen uitschrijven of via een zogenoemde 'opschorting voor onbepaalde tijd' zelf het bestuur voor Noord-Ierland overnemen.

Het uitschrijven van nieuwe verkiezingen is geen aantrekkelijke optie, omdat de gematigde krachten volgens de opiniepeilingen veel terrein zullen moeten prijsgeven. Bij de protestanten zal Trimbles UUP mogelijk worden overvleugeld door de radicale DUP van dominee Ian Paisley, bij de katholieken zal de republikeinse Sinn Féin vrijwel zeker groter worden dan de gematigd nationalistische SDLP.

Reid zal daarom volgende week naar verwachting besluiten dat Londen opnieuw de baas wordt over Noord-Ierland: een herstel van de beruchte direct rule. Tegelijkertijd zal hij echter de onderhandelingen heropenen over het vredesakkoord van Goede Vrijdag 1998, waarmee Noord-Ierland zijn eigen regering en assemblee kreeg. Deze heronderhandelingen zullen moeten leiden tot duidelijke afspraken waarmee de huidige obstakels uit de weg worden geruimd.

Het belangrijkste obstakel is het inleveren van de wapens door paramilitaire groeperingen als de IRA. De protestantse partijen menen dat in het Goede Vrijdag-akkoord is vastgelegd dat de IRA binnen twee jaar alle wapens zou inleveren. Die termijn is al ruim een jaar geleden verlopen. Sinn Féin ontkent dat een dergelijke verplichting deel uitmaakt van het akoord. De politieke vleugel van de IRA stelt dat de republikeinen hun goede wil al hebben getoond: ze houden zich nauwgezet aan hun wapenstilstand (de protestantse paramilitairen hebben die al doorbroken) en ze hebben zelfs inspecties van hun wapenvoorraden door onafhankelijke waarnemers toegestaan. Uiteindelijk zal de IRA de wapens volgens Sinn Féin inleveren, maar niet op protestants commando.

De nieuwe onderhandelingen zullen zich niet beperken tot het wapenvraagstuk: de republikeinen zullen in ruil voor een echte belofte de wapens in te leveren vermoedelijk nieuwe eisen stellen voor een reorganisatie van de politie en de terugtrekking van het Britse leger. Dat zal de onderhandelingen bemoeilijken. Londen zal dus vermoedelijk weer voor geruime tijd het gezag uitoefenen in Noord-Ierland.

Niemand twijfelt er echter aan dat de IRA uiteindelijk zal worden gedwongen de wapens in te leveren. De aanslagen van 11 september hebben de Amerikaanse sympathie voor de IRA verminderd, waardoor de geldstroom is gestokt. Tegelijkertijd wil Sinn Féin proberen volgend jaar bij de verkiezingen in de republiek Ierland een vooraanstaande politieke partij te worden. Dat kan alleen als de zogenoemde provisionals hun wapenkamers aan de grens met Ulster ontmantelen. Het Noord-Ierse zelfbestuur is nu voor enige tijd van de baan, maar tegelijk gloort er ook weer licht aan de horizon.

De politieke verwikkelingen in de Stormont zullen de Noord-Ieren ook niet echt missen. De meeste besluiten werden binnenskamers genomen. De onmogelijke verhoudingen - de DUP-ministers wilden bijvoorbeeld niet vergaderen met die van Sinn Féin - maakten effectief besturen ook vrijwel onmogelijk. Het populairste besluit was de invoering van gratis openbaar vervoer voor gepensioneerden. Maar de enige echte verdienste van het parlement was dat katholieken en protestanten uiteindelijk ook eens een keer met elkaar praatten in plaats van op elkaar te schieten. Helaas ging dat laatste ook nog door, zodat een nieuwe onderhandelingsronde niet eens zo'n slechte zaak is.

Meer over