Nieuws

Polen legt omstreden tuchtkamer stil, maar voor dissidente rechters blijft de toekomst ongewis

In de politieke loopgravenoorlog tussen Polen en de Europese Unie heeft Warschau een voorzichtige terugtrekkende beweging gemaakt. De voorzitter van de Poolse Hoge Raad, Malgorzata Manowska, legde donderdagavond het werk van de omstreden tuchtkamer voor drie maanden stil. De leden van de kamer heeft ze gevraagd tot die tijd geen nieuwe zaken aan te nemen.

Rechter Malgorzata Manowska bij de Hoge Raad in Polen heeft donderdagavond bekendgemaakt dat het werk van een omstreden tuchtkamer, waartegen de Europese Unie ernstige bezwaren heeft, voorlopig wordt stilgelegd.  Beeld EPA
Rechter Malgorzata Manowska bij de Hoge Raad in Polen heeft donderdagavond bekendgemaakt dat het werk van een omstreden tuchtkamer, waartegen de Europese Unie ernstige bezwaren heeft, voorlopig wordt stilgelegd.Beeld EPA

Het probleem met de tuchtkamer, opgetuigd in 2017, is tweeledig: door politieke benoemingen komen de leden uit de stal van de ultranationalistische regering onder leiding van Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Bovendien pakt de kamer vooral rechters aan die zich kritisch uitlaten over de ondermijning van de rechtsstaat in het land.

De druk op Polen om de rechtskamer te sluiten groeit: drie weken geleden oordeelde het Hof in Luxemburg dat de kamer niet voldoet aan de Europese standaard van onafhankelijkheid. Brussel stelde een deadline, 16 augustus, om tot sluiting over te gaan. Doet Polen dat niet, dan kan de Europese Commissie een dwangsom opleggen die mogelijk in de miljarden loopt.

Manowska’s bekendmaking van donderdag valt te lezen als een kleine en voorzichtige stap in Europese richting. ‘Een gebaar van goede wil’, zo zegt Kees Sterk, hoogleraar Europese rechtspleging aan de Universiteit van Maastricht en kenner van de Pools-Europese ruzie. ‘Tot nu toe heeft Polen altijd alleen maar geëscaleerd.’ Toch is de lucht volgens hem allerminst geklaard. De eis van het EU-Hof was sluiting, geen pauze. Voor dissidente rechters tegen wie een tuchtprocedure loopt, blijft de toekomst ongewis.

Tijd winnen

‘Kijk je er met een juridische bril naar, dan is dit volstrekt onvoldoende’, vervolgt Sterk. ‘Ik denk dat de Europese Commissie de eigen geloofwaardigheid op het spel zet als ze hier genoegen mee neemt. Als je niet ingrijpt, tast je je eigen systeem aan.’

Manowska geldt als trouw aan de lijn van de PiS-regering. Critici denken dat haar kamp op deze manier tijd probeert te winnen. Polen hoopt 57 miljard euro aan steungeld te ontvangen (waarvan 23 miljard als gift, de rest als lening) uit het Europese covid-noodfonds. Maar Brussel zegt dat geld niet te willen overmaken zolang de zorgen over de rechtsstaat voortbestaan. President Andrzej Duda verklaarde daarop dat er ‘wettelijke veranderingen’ nodig zijn om de onafhankelijkheid van de tuchtkamer te garanderen. Tot het kamp van de pragmatici wordt ook premier Mateusz Morawiecki gerekend.

Een tweede flank zinspeelt juist op verdere escalatie. Minister van Justitie Zbigniew Ziobro, zelf lid van een kleine coalitiepartner van PiS, zei vrijdag tegen dagblad Rzeczpospolita dat hij niet van plan is tegemoet te komen aan de ‘illegale chantage’ door het Europees Hof van Justitie. Hij vindt dat Luxemburg met twee maten meet, en dat het hof niets te zeggen heeft over de vraag hoe lidstaten de eigen rechtsstaat inrichten. ‘Het geloof dat de EU een vriendelijke oom is die ons geld geeft en waarvan we tegen iedere prijs de eisen moeten accepteren, is onware propaganda.’ Ziobro zegt zijn land in de Unie te willen houden, ‘maar niet tegen iedere prijs’.

Binnen de rechterlijke macht is men er niet gerust op. Vorige week tekende een recordaantal van 3,5 duizend Poolse rechters een oproep aan regering en Hoge Raad om te voldoen aan het vonnis uit Luxemburg.

Meer over