Polen breidt leger uit met paramilitaire 'verdedigingsmacht' tegen Russische dreiging

Polen gaat zijn leger uitbreiden met een nieuwe 'territoriale verdedigingsmacht' van 53 duizend man, naast de reeds bestaande vloot, special forces en lucht- en landmacht. Op die manier wil Warschau het hoofd bieden aan wat het ziet als de groeiende Russische dreiging.

Pools lid van een patriottische schietvereniging op oefening. Beeld reuters
Pools lid van een patriottische schietvereniging op oefening.Beeld reuters

Het hoofd van deze zogeheten 'vijfde macht' zal een eigen commandocentrum krijgen en direct aan minister van Defensie Antoni Macierewicz rapporteren, in plaats van aan de legerleiding, zoals gebruikelijk.

Daarmee krijgen de troepen een paramilitair karakter, tot woede van de Poolse oppositie. 'Minister Macierewicz creëert zijn eigen privéleger', zegt parlementslid Katarzyna Lubnauer van oppositiepartij Nowoczezna ('Modern'). Oppositieleden zijn bang dat de regering zo'n knokploeg tijdens demonstraties zou kunnen inzetten tegen opposanten. Zelf suggereerde Macierewicz dat de strijdmacht niet onder te brengen was bij het leger, omdat dat nu wordt hervormd.

Nieuwe rekruten

Het wetsvoorstel kwam afgelopen week door de Poolse Tweede Kamer, en moet nu alleen nog door de senaat worden goedgekeurd. Omdat regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) daar een meerderheid heeft, zal dit een formaliteit zijn.

Macierewicz zegt de nieuwe rekruten te willen werven onder scoutingverenigingen, schietclubs en andere 'patriottische' organisaties. Bekendste voorbeeld is Strzelec, een wapenvereniging uit de vroege 20ste eeuw, opgezet door de Poolse vader des vaderlands Pilsudski. Hun ledenaantal, 12 duizend, doet vermoeden dat Macierewicz zijn quotum snel zal halen.

Sinds de Russische inval in Oost-Oekraïne stijgt in Polen het aantal hobbyclubs dat zich met wapens en uniformen voorbereidt op een toekomstige oorlog. Vaak hebben ze extreemrechtse sympathieën.

Een extra verdedigingsmacht van 'gewone', opofferingsgezinde Polen noemde de minister 'het beste antwoord op het gevaar van hybride oorlogvoering, zoals die volgend op de Russische agressie in Oekraïne'. Daarom biedt het leger nu ook zelfverdedigingscursussen aan voor Poolse vrouwen. Zaterdag zei Macierewicz bij het begin van de campagne dat tienduizenden vrouwen zich al hebben aangemeld. In de toekomst moet de strijdmacht ook helpen bij overstromingen en andere natuurrampen.

800 miljoen euro

Gaat het plan door, dan zullen in alle zestien provincies straks drie- tot vijfduizend man paraat staan. De nadruk zal liggen op Oost-Polen, waar de Russische nabijheid het meest wordt gevoeld. Iedere Pool van boven de 18 die 'om zijn land en familie geeft' kan zich als vrijwilliger aanmelden. Het halen van een psychologische test volstaat, waarna een korte militaire training volgt.

In Polen is de centrale vraag nu of de leiding over de 'vijfde macht' slechts tijdelijk in handen is van Macierewicz, of permanent. 'Dat laatste zou echt gevaarlijk zijn', zegt Tomasz Borkowski, betrokken bij de oprichting van de Poolse veiligheidsdienst na 1989 en nu met pensioen. 'Dan zou hij zo'n leger kunnen inzetten bij een intern conflict.' Daarbij komt volgens Borkowski dat zo'n ongetrainde strijdmacht niet opgewassen is tegen een mogelijke inval van Rusland. 'Met zulke jonge mensen die je eventjes twee weken traint, red je het niet.'

Macierewicz geldt in Polen als de grootste havik van het kabinet. Hij is fel anti-Russisch en geeft geregeld blijk van zijn geloof in samenzweringstheorieën, bijvoorbeeld over de vliegramp bij Smolensk. Belangrijker: hij behoort tot een stroming in Polen die meent dat de communisten na 1989 nog altijd op cruciale plekken zitten. 'Wie gaat straks bepalen wie een "terrorist" is of een "geheim agent"?', schreef commentator Pawel Wronski in het liberale dagblad Gazeta Wyborcza. 'De minister van Defensie in zijn eentje. Dezelfde Antoni Macierewicz die iedere politieke opponent wegzet als "verrader van Polen", alleen omdat die zijn verwrongen wereldbeeld niet deelt.'

De grootste partij in de oppositie, Burgerplatform, wijst vooral op de kosten: ruim 800 miljoen euro, verspreid over drie jaar. Geld dat Polen volgens Burgerplatform beter aan de modernisering van het wapenarsenaal zou kunnen besteden, zoals andere NAVO-lidstaten doen. Voormalig geheim agent Borkowski: 'Polen heeft onlangs een order van 50 Franse helikopters geannuleerd. Die zouden te duur zijn (3,2 miljard euro, red.). Maar hier is wel geld voor?'

In Oost-Polen en de Baltische staten worden vanaf januari 2017 sowieso vierduizend roulerende NAVO-militairen gelegerd, geruggesteund door een flitsmacht van 40 duizend.

Meer over