POLDERMODEL

Poldermodel staat in leer- noch woordenboek. Toch bestaat het. Oud-premier Lubbers eiste in de International Herald Tribune een deel van het succes op, net als oud-president Duisenberg van De Nederlandsche Bank in zijn laatste jaarverslag....

Het poldermodel is een combinatie van begrotingsbeleid, monetair beleid en loonbeleid. Ofschoon de term pas dit jaar is bedacht, delen Lubbers, Duisenberg en de 'sociale partners' de eer het model in het begin van de jaren tachtig te hebben geschapen. Het huidige kabinet probeerde in de jongste Miljoenennota het eigen beleid ook in het poldermodel onder te brengen, tot verwarring van velen.

Lubbers bracht de overheidsfinanciën op orde. De overheid gaf begin jaren tachtig veel meer uit dan er binnenkwam: het financieringstekort bereikte in 1983 een top van 8,6 procent. Hierdoor liep ook de staatsschuld snel op. Het begrotingsbeleid in het tijdperk-Lubbers stond in het teken van het terugdringen van het financieringstekort. Dat lukte, met moeite. Toen Kok in 1994 Lubbers als premier opvolgde, stond het financieringstekort op 3 procent.

Duisenberg nam het monetaire beleid in de poldermix voor zijn rekening. Sinds 1983 bestaat dit beleid uit één simpele regel: de gulden is vastgeklonken aan de Duitse mark. Hierdoor profiteerde Nederland van de gedegen reputatie van de centrale bank van Duitsland. Die reputatie van inflatiebestrijder bezorgde Duitsland, én Nederland, een lage rentestand. De lage rente hielp Lubbers bij het saneren van de overheidsfinanciën. Bedrijven konden hun investeringen goedkoop financieren.

De na de tweede oliecrisis (1979) snel oplopende werkloosheid zette werkgevers, werknemers en de overheid onder druk. In 1982 kwamen werkgevers en werknemers overeen loonstijgingen te beperken. Dit is het beroemde Akkoord van Wassenaar, de derde pijler van het poldermodel.

Zonder loonmatiging was het monetaire beleid van Duisenberg niet te realiseren geweest. Het Akkoord van Wassenaar doorbrak de loon-prijsspiraal: het mechanisme waarbij hoge lonen de productiekosten opstuwen, de productiekosten de prijzen, en de prijzen de looneisen. De inflatie die dit mechanisme veroorzaakt, zou de band tussen mark en gulden snel hebben verbroken.

De loonmatiging hielp ook saneerder Lubbers. De arbeidskosten van het overheidspersoneel bleven beperkt. Ook de uitgaven aan sociale zekerheid vielen lager uit.

Het budgettaire en monetaire beleid en het loonbeleid versterkten elkaar. Het poldermodel is een beleidsmix. Alle betrokken partijen streefden naar hetzelfde einddoel: herstel van de groei en de werkgelegenheid. De resultaten zijn zichtbaar sinds midden jaren tachtig. De gemiddelde economische groei ligt grofweg op het Europese niveau, maar steekt hier de laatste jaren iets bovenuit. De werkgelegenheid groeit in Nederland sneller dan in andere Europese landen.

Toen de beleidsmix een naam kreeg, en werd geassocieerd met succes, ontstond er verwarring. Sinds begin dit jaar krijgen Haagse beleidsvoorstellen vaak een 'poldersausje'. Dit geldt onder meer het kabinetsbeleid voor belastingverlaging en marktwerking en de kabinetsplannen voor de infrastructuur. In de jongste Miljoenennota worden deze onderwerpen 'ingebracht' in het poldermodel.

Door de nadruk die werd gelegd op verlaging van het financieringstekort, hadden de kabinetten-Lubbers weinig gelegenheid voor belastingverlaging. De collectieve lastendruk schommelde in de jaren van Lubbers rond de 46 procent. Het kabinet-Kok, de vruchten plukkend van Lubbers' snoeiwerk, verlaagt de belastingen wél. De collectieve lastendruk neemt af tot een kleine 43 procent in 1998.

De overheid investeert sinds het begin van de jaren tachtig elk jaar 2,7 procent van het nationaal inkomen. De agenda 2000+ van het kabinet, die voorziet in extra investeringen in infrastructuur, is dus een breuk met het verleden.

Begin jaren negentig kwam marktwerking op de politieke agenda te staan, culminerend in de nieuwe Mededingingswet, die op 1 januari aanstaande ingaat. Marktwerking, belastingverlaging en investeren in infrastructuur vormen een breuk met het beleid dat sinds het begin van de jaren tachtig is gevoerd.

Meer over