Column

Polder blijft fraaie casus machtsoefening à la Hollandaise

'Oerrr' was een modegril waar natuur- en bestuurlijk Nederland achteraan liep.

Het Buijtenland van Rhoon. Beeld
Het Buijtenland van Rhoon.Beeld

Anderhalf jaar geleden schreef ik over een poldertje onder de rook van Rotterdam, het Buijtenland van Rhoon. Aan de ene kant stroomt de Oude Maas, aan de andere de A15. De laatste 750 hectare groen in een zee van Vinex en Pernispijpen. Hier zijn de boeren al vijftien jaar in opstand tegen wat zij noemen 'tekentafelnatuur'. Boerenland moest wijken voor zogeheten 'zoet oer-kleimoeras'.

Na het politieke debacle van de Hedwigepolder leek de wind gedraaid. Misschien was het toch niet zo'n goed idee om over de hoofden van de bevolking te besturen. De actie 'stop de kolder, red de polder' waarmee boeren en burgers de zaak in de Tweede Kamer aanhangig wilden maken, leverde veertigduizend handtekeningen op. De ontpoldering leek op een haar na van de baan.

Van de week kreeg ik een mail: de zaak zit muurvast. Dus rij ik weer langs de Essendijk, een kronkelend dijkje omzoomd door essen. Adjan Vos (49) zegt dat er weer een plan ligt waar de boeren niks mee kunnen. Hij is boer, zijn vader begon hier in 1969 nadat hij bij Spijkenisse had moeten wijken voor nieuwbouw. Vos heeft 70 hectare grond en een schuur voor 1.000 ton aardappelen. Als hij kan blijven boeren, wil hij best meewerken aan meer natuur. Graag zelfs.

Maar wat niet helpt, is dat de Tweede Kamer vorige week het burgerinitiatief van de veertigduizend handtekeningen afstemde. Om procedurele redenen. Een sympathiserend Kamerlid had de natuurplannen met de polder geagendeerd. Terwijl een van de regels voor een burgerinitiatief is dat het onderwerp de laatste twee jaar niet besproken mag zijn.

Einde handtekeningenactie. Boeren en sympathiserende burgers weer boos. Ook anderhalf jaar later blijft de polder bij Rhoon een fraaie casus in machtsoefening à la Hollandaise. Hier moest vanwege de Maasvlakte 'natte natuur' komen. Dijken zouden worden doorstoken, het landschap onder water gezet, bewoners moesten weg. 'Hoogwaardige natuur', dat was immers ruige natuur met bizons tot hun enkels in de modder en paarden die zelf mogen sterven bij de Oostvaardersplassen. Oerrr, zoals in de advertentie van Natuurmonumenten. Zo moest en zou het.

Tot het protest twee jaar geleden aanzwol, de schrijver Jan Brokken zich erbij voegde, landschapsarchitect Adriaan Geuze zich opwond. De boeren lieten Jaap Dirkmaat, die van Das & Boom, een alternatief plan maken. Dirkmaat is nu van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. In zijn rapport kun je lezen dat deze polder teruggaat op de 15de eeuw, met kavels die sinds de Gouden Eeuw niet veranderd zijn. De Essendijk behoort tot de mooiste beplante dijken van jonge zeekleipolders. Landschappelijk erfgoed dat het verdient om behouden te blijven.

Wat er ook in staat, is dat pas een jaar of vijftien geleden werd ontdekt dat cultuurlandschap in Nederland waarde heeft. Dat hebben we te danken aan de korenwolf, een hamster wiens bestaan op de Limburgse akkers werd bedreigd. In het natuurdenken van toen bestond akkerflora of -fauna helemaal niet. Het was minister Jan Pronk die wat beschermde Natura 2000-hectares overhevelde van Friesland naar Limburg. Korenwolf gered, en heureka: akkerland is ook van natuurhistorische waarde. Zoveel jaar later mogen we voorzichtig vaststellen dat die oerrrnatuur een romantische modegril was van natuur- en bestuurlijk Nederland.

Terug naar Rhoon. Inmiddels hoeft de polder inderdaad niet meer onder water. De grootste slag is gewonnen. Tien jaar hebben de bestuurders voet bij stuk gehouden. Niet meer. Jaap Dirkmaat maakte zijn nieuwe cultuurlandschapsplan, met bloemige akkerranden, rietzangers, grauwe kiekendieven en méér biodiversiteit dan enig plan voordien. Er bleef geld over en de boeren konden ook nog blijven boeren. Iedereen blij, de gemeenteraad stelde zich erachter, boer Adjan Vos was enthousiast.

En, aan de slag? Nee, dat gaat zo maar niet. Dirkmaat was geen officieel plan, oordeelde de provincie. Er moest wel een officieel plan komen. Cees Veerman, oud-minister, zelf boer, CDA net als de gedeputeerde, ging zich erover buigen. Veel van het Dirkmaatplan werd overgenomen, ook de rietzanger en de grauwe kiekendief. Maar renderend blijven boeren, uitgerekend dat kon niet. Want kunstmest en bestrijdingsmiddelen gaan niet samen met 'hoogwaardige natuur'. Boer Adjan Vos: 'Wat denkt Veerman, dat ik hier straks met een peloton Polen onkruid sta te wieden?'

Daarna kwam er een ouderwetse regentenbrief van staatssecretaris Dijksma: het boerenplan voldoet niet aan de regels. Veerman wel. 'Wij gaan Veerman uitrollen', zegt de woordvoerder van de provincie Zuid-Holland door de telefoon. 'Dat hebben wij democratisch besloten met zijn allen.' Zo kennen we onze bestuurders: altijd veilig op de procedure.

Intussen belijdt onze regering zowel de participatiesamenleving als de doe-democratie. En heeft deze staatssecretaris zelf als credo dat haar natuur moet aansluiten bij 'wat de mensen willen'. Wat mensen anno 2015 willen is: niet meer van heinde en verre slepen met landbouwproducten. Op de fiets om peen en ui te kopen, bijvoorbeeld vlak bij Rotterdam.

Als laatste sprak ik de gedeputeerde, Govert Veldhuijzen. Hij wil in gesprek met de boeren en dan snel zaken doen. Krijgen ze de garantie dat ze een fatsoenlijke boterham blijven verdienen? Dat is het springende punt. Ja, zegt de gedeputeerde. Als de natuurdoelen worden gehaald, mogen ze wat hem betreft gewoon doorgaan met boeren. Na het gesprek dacht ik, nog een klein zetje en het komt allemaal goed. Maar dat dacht ik anderhalf jaar geleden ook.

Meer over